Գրիգոր Ջանիկյան. Կինո, ռեկլամ, պաղպաղակ, սեր

«Գարուն», 1967, 1

Ծնվել եմ 1944 թ., 1960 թվականին ավարտել եմ Րաֆֆու անվան միջնակարգ դպրոցը, 1966 թվին` օտար լեզուների ինստիտուտը: Այս բոլորի մեջ անսովորը թերևս այն է, որ 5-րդ դասարանում, չգիտեմ ինչո՞ւ և ինչպե՞ս, գրեցի իմ առաջին բանաստեղծությունը, իսկ 1964 թ. հրատարակվեց իմ առաջին ժողովածուն` «Իսկապես, ինչպիսի՞ն է աշխարհը» խորագրով: Այս տարի լույս կտեսնի իմ պատմվածքների երկրորդ ժողովածուն` «Մահին հաղթողները»:

Կինո, ռեկլամ, պաղպաղակ, սեր

Ես` ես եմ, աշխարհի ամենահրաշալի տղան:
Նա` նա է, աշխարհի ամենահրաշալի աղջիկը:
Իսկ մեր սերը աշխարհի ամենահրաշալի սերն է:
Դրա համար էլ բոլորը զարմացել էին մեր սիրո վրա: Զարմացել էր հայրս, որին թվում էր, թե իսկական սեր չի մնացել, զարմացել էր ֆիզիկայի դասախոսս, որը պատրաստվում էր ինձ լուրջ գիտնական դարձնել, զարմացել էր «Ավանգարդ» թերթը, որտեղ գրված էր, որ ամերիկյան երիտասարդությունը «գորտ» է անվանում լուրջ սիրահարվածներին: Բայց չնայած այս բոլորին, մենք սիրահարվել ենք ամենալուրջ սիրով:
Ահա նա: Ա՛յ, տեսե’ք, գալիս է… Այն շագանակագույն մազերով աղջիկը… Լավն է, այնպես չէ՞:
— Լիլի՛…
— Ահա և ես…
Մենք երբեք չենք բարևում իրար և ոչ էլ ցտեսություն ենք ասում: Չնայած հանդիպում ենք երեք օրը մեկ, բայց մտքով երբեք չենք բաժանվում իրարից:
— Ո՞ւր գնանք:
— Չգիտեմ:
Մենք քայլում ենք: Մենք գիտենք, թե ուր ենք գնում: Բոլորդ էլ լավ գիտեք, թե Երևանում զույգերը ուր են գնում: Աֆիշներ, աֆիշներ, աֆիշներ: Անցո՛ւմ: Զբոսայգի՛: Անցո՛ւմ: Կինո «Նաիրի»՝ առաջին կարգ:
— Իսկ տեղե՞րը…
— Հենց այստեղ նստի՛ր: Ինչպե՞ս ես:
— Լավ, սովորականի պես:
— Երեկ գիշեր լսեցի՞ր Շառլին:
— Ըհը’:
— Գիտե՞ս, ես…
— Լռիր, կինոն սկսվեց:
— Լիլի…
Ես զգում եմ նրա թավշե հայացքը ձախ այտիս, աչքերիս, մազերիս: Բայց չեմ համարձակվում գլուխս բարձրացնել ու ձևացնում եմ, թե կլանված նայում եմ էկրանին: Հետո, երբ Լիլին այլևս ինձ չի նայում, ես բարձրացնում եմ ձեռքս ու մատներս սուզում եմ նրա տաք խոպոպիկների մեջ: Հիմա էլ նա է ձևացնում, թե տարված է կինոյով: Հանկարծ նա իջեցնում է ձեռքս ու ամուր սեղմում ափի մեջ: Մենք նայում ենք իրար, ուզում ենք ինչ-որ բան ասել, բայց երկուսս էլ շիկնում ենք…
— Լավն էր, չէ՞:
— Շատ լավն էր:
— Ինչի՞ մասին էր:
— Չգիտեմ:
— Ես էլ չգիտեմ:
Մենք ծիծաղում ենք: Ինչ-որ բան անչափ ծիծաղելի է:
— Քայլենք չէ՞ մի քիչ,— հանկարծ խնդրում եմ ես:
— Ուշ է,—ասում է Լիլին,— մթնեց արդեն:
— Հիմա աշուն է,— ասում եմ ես,— շուտ է մթնում:
«Գնեցեք, գնեցեք խաղալիքներ: Գնեցեք, գնեցեք…»:
— Լիլի, դու ինչպե՞ս ես պատկերացնում իսկական սերը:
— Չգիտեմ, ես չգիտեմ, թե ինչ է սերը: Աշխարհում երևի ոչ ոք էլ չգիտի:
— Ինչպե՞ս, ախր…
— Ի՞նչ, իսկ դու կարծում ես, թե գիտե՞ս…
— Իհարկե, չէ՞ որ ես քեզ…
— Դե, ասա’:
«Խմեցեք, խմեցեք ջերմուկ… Խմեցեք, խմեցեք ջեր…»: Իսկապես, չգիտեմ: Գոնե դուք օգնեցեք ինձ, ասացեք, ինչպիսի՞ն է իսկական սերը… ամենաիսկական սերը…
«Բնակարանից հեռանալիս մի’ մոռացեք անջատել էլեկտրասարքերը»:
Զբոսայգի: Փշրված լապտերներ: Ահա մեր նստարանը: Նստում ենք: Չենք խոսում: Չենք շարժվում: Չենք շնչում: Դե, ժամանակը չէ՞ արդյոք մեզ մենակ թողնելու: Բարի գիշեր… Բարի գիշեր…
Իսկ շուտով մեր սերը երկրագունդը դարձրեց ամենագեղեցիկ մոլորակը: Մեր սերը միլիոնավոր աստղեր վառեց երկնքում ու շաղով օծեց այգաբացը: Մեր սերը ծնեց Պիկասոյին ու Տերյանին և բուրավետ դարձրեց ծաղիկները: Մեր սերը գեղեցկացրեց մարդկանց ու բարություն խնկեց աշխարհում:
— Լիլի…
— Ի՞նչ…
— …Լիլի…
— Ասա…
…………………………….
…………………………….
— Վահագ, դու այնքա՞ն, այնքա՞ն, այնքա՞ն լավն ես…
Եվ եթե այսպիսի մեծ երջանկությանը պետք է տխրություն հետևի, մեղավորը ես չեմ: Մեղավորը կյանքն է, և թող կյանքը ձեզնից ներողություն խնդրի այն վշտի համար, որ դուք ապրելու եք: Այլապես, եթե կյանքը, իրոք, միայն երջանկություն լիներ, ես կփշրեի գրականության բոլոր օրենքները և տասնյակ էջերով ձեզ կպատմեի մեր երջանկության մասին: Բայց ափսոս, մեր երջանկությունը վերջակետվեց հենց այստեղ ու սկսվեց… Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ Լիլին Լենինգրադ գնաց՝ մորաքրոջ մոտ հանգստանալու, իսկ ես մնացի Երևանում: Մեկնելու նախորդ գիշերը մենք մինչև առավոտ քայլեցինք փողոցում ու իրար պատմեցինք մեր իմացած բոլոր անեկդոտները: Ցայգալույսին, երբ բաժանվում էինք, նա նայեց ինձ ու հանկարծ լաց եղավ:
— Պետք չէ’,— ասացի ես,— պետք չէ’:
— Ախր հասկացիր, չեմ կարող առանց քեզ:
— Ոչինչ,— հուսադրեցի ես,— շուտով մենք հավիտյան միասին կլինենք:
— Դու ինձ միշտ կսիրես, այնպես չէ՞:
— Իհարկե, մի’շտ:
Լիլին երախտագիտությամբ փարվեց ինձ ու ժպտաց արցունքների միջից: Հետո մեկնեց: Նա առաջին անգամ էր այդքան երկար ժամանակով բաժանվում ինձնից: Երևի դրա համար ամեն օր գրում էր, ամեն օր: Նույնիսկ օրը երկու անգամ: Մի անգամ էլ ուղարկեց իր մեծ, գունավոր լուսանկարը մի խումբ երիտասարդների հետ՝ Նևայի ափին: Ու հանկարծ` լռեց: Լռեց… լռեց… Միայն ես զգացի այդ լռության ծանրությունը: Ես զգացի, որ աշխարհի ամենադաժան բանը լռությունն է: Ի վերջո, ստացա նամակը: Լիլիի նամակը: Հասցեն` նրա ձեռքով գրված: Ես այն դրեցի գրպանս ու լուռ դուրս եկա տնից: Չդիտեմ ինչու` սարսափում էի, երբ մտածում էի, որ պետք է բացեմ նամակը ու կարդամ: Ես մտա զբոսայգի ու լուռ նստեցի մեր նստարանին` Լիլիի հետ կողք-կողքի: Հանկարծ նկատեցի, որ նա լաց է լինում:
— Պետք չէ,—ասացի ես,— պետք չէ:
— …Հասկացիր, չեմ կարող…
— …Ոչինչ, …միասին կլինենք…
— …Կսիրես …այնպես չէ՞…
— Իհարկե… միշտ…
Ես կատաղորեն կեգվեցի նամակը ու սկսեցի կարդալ. «Բարև, Վահագ: Կամ մնաս բարով: Ավելի ճիշտ` մնաս բարով: Խնդրում եմ մի տխրիր ու ճիշտ հասկացիր ինձ: Լենինգրադում ես հանդիպեցի այն մարդուն, որի հետ իսկապես կարող էի երջանիկ լինել: Երբ Երևանում մենք միասին էինք, ինձ թվում էր, թե ես աշխարհի ամենաերջանիկ աղջիկն եմ: Դա նրանից էր, որ ես չէի ապրել ավելի մեծ երջանկույթյուն: Իսկ հիմա ես ապրում եմ այն և ուզում եմ հավիտյան ապրել: Ների’ր իմ սերը, Վահագ: Եթե իմանաս, թե որքան երջանիկ եմ, անպայման կներես: Նա Երևանից եկած ասպիրանտ է: Նա այնքան բարի է, որ թույլ տվեց քեզ գրել: Բայց ավելի լավ է չգրել: Որովհետև ես ուզում եմ ամբողջովին նրան պատկանել: Միայն նրան: Մնաս բարով, Վահագ: Ներիր ինձ իմ երջանկության համար: Ցանկանում եմ, որ դու էլ երջանիկ լինես: Լիլի»:
Ես նամակը ծալեցի ու խոթեցի գրպանս: Հետո ծոցագրպանս: Հետո հանեցի ու մտցրեցի անդրավարտիքիս գրպանը: Հանկարծ դուրս քաշեցի ու պատառոտելով շպրտեցի աղբարկղը: Բայց դրանով ոչինչ չփոխվեց: Ինչ-որ տձև ցավ շարունակում էր դաժանորեն սեղմել կոկորդս: Մտքերս իրար շաղված թրատում էին ուղեղս ու ես զգում էի, որ անհապաղ պետք է ինչ-որ բան անել: Բայց ի՞նչ, ի՞նչ, ի՞նչ:
Ա’յ, իմ փոխարեն Օթելլոն սրախողխող կաներ այդ գարշելի ասպիրանտին ու հետո մի ձեռքով խեղդամահ կաներ Լիլիին:
Եվ ճիշտ կաներ:
Հայնեն կառանձնանար անտառի թավուտում ու անզորությունից կհեծկլտար օրերով:
Եվ ճիշտ կաներ:
Օնեգինը մի թունոտ նամակ կգրեր ու ատրճանակը քունքին սեղմելով՝ ինքնասպանություն կգործեր:
Եվ ճիշտ կաներ:
Չարենցը կթքեր բոլոր տեսակի սերերի վրա ու կհրդեհեր աշխարհը հեղափոխության կրակով:
Եվ ճիշտ կաներ:
Իսկ ե՞ս. ի՞նչ եմ անելու ես, հիմա, վաղը, մյուս օրը, իմ ամբողջ կյանքում: Ես վեր կացա ու սկսեցի ճզմել կարմիր ավազը, թղթի կտորները, դեղնած տերևները: Հանկարծ հենց դիմացս ցցվեց սրճարանի հսկա շենքը: Հիմա’ր շենք: Ես ամբողջ ուժով հրեցի դուռը ու ներս մտա: Սրճարանը լեփ-լեցուն էր: Բոլորն անտարբեր պաղպաղակ էին ուտում: Իսկ պաղպաղակն ինձ համար ամենազզվելի բանն է: Ես նստեցի մի մութ անկյունում ու պաղպաղակ պատվիրեցի:
— Որքա՞ն,— հարցրեց մատուցողը:
— Հարյուր կիլոգրամ,— պատասխանեցի ես:
— Հարյուր կիլոգրա՞մ,— կրկնեց մատուցողը:
— Հարյուր կիլոգրամ,— պնդեցի ես:
Առանց գլուխս բարձրացնելու ես կուլ տվեցի հարյուր կիլոգրամն էլ ու երբ սեղանի վրա այլևս ոչ մի կաթիլ պաղպաղակ չէր մնացնի վեր կացա ու դուրս եկա փողոց:
Այդ պահին ինչ-որ մեկի խելքին փչեց վառել փողոցի լույսերը:
Ինչ-որ մեկը գոռաց սլացող տաքսու ետևից:
Մոտակա զբոսայգին խշշաց կապույտ խշշոցով:
Ու աշխարհի վրա իջավ, ո՞վ գիտե, քանի՞ միլիարդերորդ գիշերը:

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով