Ժամանակը չէ՞, արդյոք, էկրանում հնչեցնելու Դավթի անունը

Ազգանունը-ՔԵՈՍԵՅԱՆ:
Անունը-ԷԴՄՈՆԴ:
Ծննդյան թիվը-1936:
Մասնագիտությանը-կինոռեժիսոր:
Ամենանվիրական ցանկությանը-էկրան բարձրացնել «Սասունցի Դավիթ» էպոսը:

Իմանալով, որ Երևանում է, մենք նրան հրավիրեցինք խմբագրատան։
ԳԱՐՈՒՆ—Ընկեր Քեոսեյան, ճի՞շտ է, որ Դուք վաղուց ի վեր ցանկանում եք նկարահանել մեր ազգային էպոսը:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Իսկ մի՞թե դուք չեք ցանկանում:
ԳԱՐՈՒՆ—Ընդհակառակը, դա խիստ ուրախալի է:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Ճիշտ նույն բանը ասացին ինձ այստեղ բերող վարորդը, արևմտագերմանական նշանավոր կինոպրոդուսոր Տեր-Գասպարյանցը, մի հայ բժիշկ և մինչև անգամ Ռոլան Բիկովն ու Սերգեյ Գերասիմովը:
ԳԱՐՈԻՆ—Դե, եթե դա բոլորին էլ ուրախացնում է, ի՞նչն է Ձեզ խանգարում անմիջապես սկսել նկարահանումները:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Հենց դա է, որ չեմ կարողանում հասկանալ: Բոլորը, բոլորը ուրախ են Դավթի էկրանացման համար, բոլորը ոգևորված են, բայց ոչ ոք ոչինչ չի ձեռնարկում:
ԳԱՐՈՒՆ—Իսկ Դուք այդ կապակցությամբ խոսե՞լ եք որևէ մեկի հետ:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Այո: Դավթի ուրվականն ինձ վաղուց է հետապնդում: Ես աչքերս բաց եմ արել հեռավոր Սիբիրում և ամեն գիշեր, սոսիների աղմուկի ներքո, մայրս ինձ պատմել է մեր էպոսը: Այդ կերպարը ինձ ուղեկցել է իմ ողջ կյանքում՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում, Մոսկվայի կինոինստիտուտում (ВГИК), աշխատանքային տարիներին: Եվ սրանից չորս տարի առաջ, երբ ես ինձ պատրաստ համարեցի նկարահանելու «Սասունցի Դավիթը», ներկայացա Հայաստան, նկարելու թույլտվություն ստանալու համար: Բոլորն էլ շնորհավորեցին ինձ, ողջունեցին իմ ցանկությունը: Բայց ահա անցել է չորս տարի և գործնական ոչինչ չի արված:
ԳԱՐՈԻՆ—Թերևս այդ ֆիլմի նկարահանումը չափազանց մեծ ծախսերի հե՞տ է կապված:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Ո՛չ: Նույն արևմտագերմանական կինոպրոդուսյոր Տեր-Գասպարյանցը, որը ֆիլմերի առուծախի նշանավոր դեմք է Եվրոպայում, մի զրույցի ժամանակ ինձ ասաց, որ եթե «Սւսսունցի Դավիթը» նկարահանվի, անկասկած դրամարկղային ֆիլմ կլինի, այսինքն՝ հսկայական եկամուտներ կբերի: Աշխարհի ո՞ր երկիրը չի ուզենա գնել այդ ֆիլմը, ծանոթանալ մեր ժողովրդի հոգևոր հարստությանը: Եվ հետո, իմ կարծիքով Դավիթը պետք է նկարահանել Մոսֆիլմի հետ միասին: Տեխնիկան կբերվի այնտեղից, իսկ բնությունը, լեռները, մարդիկ՝ կլինեն մերը: Այսպես են անում մյուս հանրապետությունները:
ԳԱՐՈՒՆ—Իսկ Դուք կարծո՞ւմ եք, որ Դավիթը էկրան բարձրացնելու ժամանակը եկել է արդեն:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—«Սասունցի Դավիթը» հազար տարուց ավելի քայլում է հայ ժողովրդի հետ: Այսօր էլ մենք սիրում ենք մեր հերոսին: Այսօր էլ նա հարազատ է մեզ ու սրտեր է հուզում: Ուրեմն, անիմաստ է հապաղելը: Դավիթը հնարավորին չափ արագ պետք է էկրան բարձրացնել, որովհետև կինոյի լեզուն ամենամատչելին է բոլոր ժողովուրդների համար: Միայն այդ ճանպարհով մենք կարող ենք մյուս ժողովուրդներին ցույց տալ մեր էությունը, հոգեկան կառուցվածքն ու ազգային յուրահատկոությունները: Միայն «Սասունցի Դավիթով» կարելի է ամբողջությամբ ճանաչել մեր ժողովրդին: Ճանաչել և, չեմ կասկածում, սիրել:
ԳԱՐՈՒՆ—Բայց Դուք չե՞ք վախենում նման մոնումենտալ գործը էկրանացնելու ողջ պատասխանատվությունից:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Ինչո՞ւ եք կարծում, որ անպայման ես պետք է էկրանացնեմ այդ գործը: Չեմ թաքցնում, դա իմ ամենանվիրական ցանկությունն է: Բայց, իմ կարծիքով, գլխավորը նկարահանելու պրոբլեմի լուծումն է, իսկ թե ո՞վ կիրականացնի, դա արդեն երկրորդական հարց է: Ես նույնիսկ կարծում եմ, որ մենք բոլորս միասին պիտի լուծենք այդ հարցը, որովհետև այն ցույց է տալու ողջ հայ ժողովրդի դեմքը, էությունը:
ԳԱՐՈՒՆ—Մի՞թե Հայֆիլմի մյուս նկարները ուրիշ ժողովուրդներին ոչինչ չեն ասում մեր մասին:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Իմ կարծիքով, ազգային ֆիլմը նախ և առաջ պիտի բացահայտի տվյալ ժողովրդի էությունը, նրա հոգեբանությունն ու գաղափարները: Այն կինոնկարը, որը հարազատ չէ իր ժողովրդին, ուրիշ ոչ մի ժողովրդի հուզել չի կարող: Դրա համար չարաչար սխալվում են այն ռեժիսորները, որոնք ջանում են իրենց նկարած ֆիլմերը հասկանալի դարձնել թե՛ ռուսին, թե՛ ֆրանսիացուն, թե՛ ճապոնացուն: Արդյունքը լինում է այն, որ ստեղծված ֆիլմը ոչ մեկին էլ հասկանալի չի լինում: Եվ, չնայած Հայաստանում ըստ երևույթին ինձ հայ ռեժիսոր չեն համարում, բայց, ինչպես տեսնում եք, այդ տեսակետից ես ավելի հայ եմ:
ԳԱՐՈՒՆ—Թույլ տվեք հակառակվել Ձեզ: Հայաստանում Ձեզ սիրում ու բարձր են գնահատում Ձեր արվեստը:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Ինչպե՞ս կարող է իմ արվեստի մասին խոսք լինել, երբ դուք իմ ֆիլմերի մեծ մասը չեք տեսել: Համենայն դեպս, այն մասը, որը լայն ճանաչման է արժանացել:
ԳԱՐՈՒՆ—Դուք ինքներդ չէի՞ք ուզենա, արդյոք, ծանոթացնել մեզ այդ ֆիլմերին:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Խնդրեմ, կարող եմ ասել, որ իմ ուսանողական շրջանի երկու աշխատանքները՝ «Աստիճանը» և «Երեք ժամ ճանապարհը» 1963 թվականին, Մոնտե Կարլոյում և Կաննում արժանացել են Մեծ մրցանակի: Իմ վերջին ֆիլմը՝ «Անորսալի վրիժառուները», տպվել է երեք հազար օրինակով: Դա սովետական ֆիլմերի համար ամենամեծ թիվն է վերջին քսան տարիների ընթացքում: Այդ կինոնկարը, որպես սովետական վեստերնի հաջողված օրինակ, լայն տարածում գտավ ողջ Միությունում: Որպես մանուկների և պատանիների համար նկարված տարվա լավագույն ֆիլմը ՀամԼԿԵՄ Կենտկոմը այն պարգևատրեց իր գլխավոր մրցանակով՝ Կարմիր մեխակներով: Սվերդլովսկից, Ռոստովից, Նովոսիբիրսկից, Տաշքենդից և շատ ու շատ այլ քաղաքներից, ես հրավեր ստացա և անձամբ մասնակցեցի իմ ֆիլմի ցուցադրմանն ու քննարկմանը: Եվ ամեն անգամ, երբ բացում էի հերթական հրավերը, չգիտես ինչու ինձ թվում էր, որ այն անպայման իմ հայրենակիցներից կլինի: Բայց այդպես էլ հայրենակիցներիս չհետաքրքրեց իմ ֆիլմը:
ԳԱՐՈՒՆ—Ինչևէ, ընկեր Քեոսեյան, կարծում ենք, որ այս խիստ կարևոր զրույցը պետք է շարունակվի: Մենք պարզապես սկսեցինք այն:
ՔԵՈՍԵՅԱՆ—Արդյոք ծիծաղելի չի՞ հնչի հարցումը. պե՞տք է «Սասունցի Դավիթը» նկարահանել, թե ոչ:
ԳԱՐՈՒՆ—Գուցե, բայց…
ՔԵՈՍԵՅԱՆ— Այո, բայց և այնպես ժամանակն է լայն խոսակցություն սկսել:

ԱՅՍ ՀԱՐՑԱԶՐՈՒՅՑԻՑ ՀԵՏՈ՝ ՎԵՐՆԱԳՐՈՒՄ ԱՌԱՋԱԴՐՎԱԾ ՀԱՐՑՈՎ ՄԵՆՔ ԴԻՄԵՑԻՆՔ ՏԱՐԲԵՐ ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՏԵՐ ՄԻ ԽՈՒՄԲ ՄԱՐԴԿԱՆՑ: ԱՀԱ ԹԵ ԻՆՉ ՊԱՏԱՍԽԱՆԵՑԻՆ ՆՐԱՆՔ…

ԿԱՐՈ ՄԵԼԻՔ-ՕՀԱՆՋԱՆՅԱՆ (ակադեմիկոս) — Էպոսի նկարահանումը մեր ժողովրդի մեծագույն ծրագիրը պիտի լինի: Ֆիլմը առնվազն պետք է լինի երեք-չորս սերիայով: Այդպես գերմանացիները նկարահանել են «Նիբելունգների երգը», ֆրանսիացիները՝ «Ռոլանի երգը»: Իսկ «Դավիթը» կհուզի՞ մյուս ժողովուրդներին, թե ոչ. բավական է միայն ասել, որ մինչև այժմ այն թարգմանված է քսան լեզուներով և միայն վերջին երկու տարում երեք անգամ լույս է տեսել անգլերեն:

ԱԼԵՔՍԵՅ ՏԱՐԿՈՎՍԿԻ (կինոռեժիսոր) —
Հենց հարցադրումդ որոշ առումով ավելորդ է: Այն օրվանից, որ կինոռեժիսորի գիտակցության մեջ ծնվել է այդ հանճարեղ ստեղծագործությունը էկրանացնեյու միտքը, այդ օրվանից էլ անհրաժեշտ է առանց դանդադելու ձեռնամուխ լինել այդ մեծ իդեայի իրականացմանը:
Նախանձում և շնորհավորում եմ նրան, ով երկրորդ անգամ մեզ կմատուցի «Սասունցի Դավթի» խորությունն ու գեղեցկությունը:

ՍՊԱՐՏԱԿ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ (Կուսակցության Երևանի Մյասնիկյանի շրջկոմի առաջին քարտուղար) — Ինձ թվում է, որ դա հիանալի գաղափար է: Ես կարող եմ միայն ողջունել ամսագրի նախաձեռնությունը: Հույս ունեմ, որ «Դավթի» էկրանացումը իր դաստիարակչական նշանակությունը կունենա մեր երիտասարդության համար: Այն ակնածանք կծնի մեր ժողովրդի հերոսական անցյալի ազատասիրական ձգտումների նկատմամբ և երիտասարդության մեջ կզարգացնի ազնվություն, խիզախություն, համարձակություն:

ՌԻՄԱ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ (Ղ. Աղայանի անվան դպրոցի ֆիզիկայի դասատու) — Մեզ վրա շատ մեծ տպավորություն թողեց Քեոսեյանի ելույթը հեռուստատեսությամբ: Ես հուզված էի և ցավ զգացի, որ մինչև այժմ լավ չենք ճանաչում Հայաստանից դուրս ստեղծագործող մեր երիտասարդ, շնորհալի արվեստագետին: Իմ՝ ուսուցչի ամենաանկեղծ ցանկությունն է, որ Քեոսեյանին ամեն միջոց տրամադրվի այդ ֆիլմը նկարահանելու համար: Իմ կարծիքով ֆիլմը մեր աշակերտության՝ Դավթի ծոռների մեջ ուժ և համարձակություն կներարկի հաղթահարելու կյանքի ամեն մի դժվարություն, ինչպես դա անում էր Դավիթը:

ՍԵՐԳԵՅ ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ («Հայարդնախագիծ» ինստիտուտի ինժեներ) – Որ «Սասունցի Դավիթը» պետք է նկարել, դրանում ոչ մի կասկած լինել չի կարող և որքան շուտ, այնքան լավ: Սակայն, իմ կարծիքով, շատ կարևոր է այն հանգամանքը, թե ով կզբաղվի այդ գործով՝ կանկրետ ո՞վ կգրի սցենարը, և ո՞վ կնկարահանի այն: Այդ տեսակետից շատ ողջունելի է Քեոսեյանի ցանկությունը և մենք բարձր ենք գնահատում նրա ռեժիսորական ձիրքերը: Սակայն, իմ կարծիքով, նա մենակ ի վիճակի չէ մեզ ներկայացնելու իսկական, բարձր մակարդակով «Դավիթ»:

ԱՐԱՔՍՅԱ ԲԱԲԱՅԱՆ (քիմիական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՍՍԿ գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ) —19-րդ դարի եվրոպական շատ գիտնականներ այն Սիտքն էին հայտնում, որ հռոմեական դարաշրջանի հոյակապ հերոսները իրականում գոյության չեն ունեցել: Գյոթեն հակադրվելով նրանց ասում է, որ եթե երկու հազար տարի առաջ հին հռոմեացիները կարողացել են այդքան վեհ ու ազնիվ հոգիներ կերտել, ապա ի՞նչն է մեզ խանգարում այսօր հավատալ նրանց: Ճիշտ նույնպես, եթե հազար տարի առաջ մեր ժողովուրդը ստեղծել է Դավթի անկրկնելի կերպարը՝ նրա մեջ դնելով իր ողջ իղձերը, իր պատկերացումները՝ բարու, գեղեցիկի, վեհանձնության մասին, ապա այսօր ի՞նչն է մեզ խանգարում հիանալ ու պարծենալ նրանով: Շատ հաճելի և պատվաբեր է այսօր այդ բոլորը դիտել էկրանից, ցույց տալ մյուս ժոդովուրդներին, թե ինչ ազնիվ ձգտումներ է ունեցել մեր ժողովուրդը դեռևս հազար տարի առաջ:

ՌՈՄԱՆ ԲԻԿՈՎ (կինոդերասան) — Դուք ինձ հարցնում եք, չի՞ հասել արդյոք «Սասունցի Դավիթը» էկրանացնելու ժամանակը: Կարծում եմ, որ այդ հանճարեղ ստեղծագործության էկրանացման ժամանակը հասել էր հենց հազար տարի առաջ, այսինքն այն ժամանակ, երբ «Դավիթը» գրվել է:
Այժմ, ըստ երևույթին, հասունացել է հենց ինքը՝ հարցադրումը: Ուստի, կրկնելով այն, ես որպես պատասխան կուզեի չթաքցված ոգևորությամբ և նույնիսկ ցավով ու վրդովմունքով գոչել.
— Վերջ ի վերջո, մի՞թե չի հասել անմահ «Սասունցի Դավիթը» էկրանացնելու ժամանակը:

ՄԱՐՏԻՐՈՍ ՍԱՐՅԱՆ (ՍՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ, լենինյան մրցանակի դափնեկիր) — Նույնիսկ ավելորդ է այդ մասին հարցնել: «Սասունցի Դավիթը» պե՛տք է նկարահանել: Ես պարզապես հիացած եմ մեր երիտասարդությամբ, նրա այն եռանդով ու նվիրվածությամբ, որով նա ձեռնամուխ է եղել իր նախնիների հիշատակը անմահացնելուն: Սակայն ես կարծում եմ, որ երիտասարդները իրենց եռանդը անպայման պետք է համագործակցեն ավագների խորհուրդներին ու փորձին: Առանց դրան դժվար կլինի: Նորից եմ կրկնում, լավ գործ եք սկսել: Ապրե՜ք:

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ (պետհամալսարանի տնտեսագիտական կիբեռնետիկայի ֆակուլտետի 3-րդ կուրսի ուսանող) — Մենք, դժբախտաբար, պատմական ֆիլմեր չունենք, չնայած շատ
սուր զգում ենք դրանց կարիքը: Այնուամենայնիվ, ես վախենում եմ անմիջապես համաձայնվել «Դավթի» նկարահանման մտքին, որովհետև ինձ
թվում է, որ «Դավիթը» ամբողջ մեծությամբ դժվար է էկրան բարձրացնել:

ՍԿՍՎԱԾ ԽՈՍԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՐԵԼԻ Է ԴԵՌ ՇԱՐՈՒՆԱԿԵԼ: ՍԱԿԱՅՆ ՀՈՒՍԱՆՔ, ՈՐ ԱՅՆ ԿԱՄՓՈՓԵՆ ԿԻՆԵՄԱՏՈԳՐԱՖԻԱՅԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿՈՄԻՏԵՆ ԵՎ «ՀԱՅՖԻԼՄ» ԿԻՆՈՍՏՈՒԴԻԱՆ… ԻՐԵՆՑ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ ՔԱՅԼՈՎ:
«Գարուն», 1967, 6

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով