Սալվատորե Քվազիմոդո. Բանաստեղծություններ

Սալվատորե Քվազիմոդոն ծնվել է 1901 թ. օգոստոսի 20-ին՝ Մոդիկայում (Սիրակուզա), կղզիաբնակ ծնողների ընտանիքում: Սկզբում նրան տալիս են տեխնիկական գիտություններ ուսումնասիրելու, բայց որոշ ժամանակից հետո — դա նրա կյանքի ամենադաժան շրջանն էր — ստիպված է լինում ընդհատել ուսումը: 1921 թ. Հռոմում, նա սկսում է հունարեն և լատիներեն լեզուներ ուսումնասիրել: Քվազիմոդոն իր երիտասարդ տարիներին բավական շատ է թափառում (եղել է Իտալիայի տարբեր մասերում՝ Կալաբրիայում, Լիգուրիայում, Սարդենիայում, Լոմբարդիայում, Վալտելլինայում): Վերջ տալով իր թափառումներին, նա հաստատվում է Միլանում և այնտեղի կոնսերվատորիայում սկսում է ավանդել իտալական գրականության: Միլանի շաբաթահանդեսներից մեկում Քվազիմոդոն մի քանի տարի զբաղվել է նաև թատերական քննադատությամբ: 1959 թ. արժանացել է Նոբելյան մրցանակի:

ՈՒ ՍԵՎ ԿԱՉԱՂԱԿԸ ԾԻԾԱՂՈՒՄ Է ԱՀԱ ՆԱՐՆՋԵՆՈՒՆ ԹԱՌԱԾ

Գուցե սա իսկական հենց նշանն է կյանքի.
Շուրջս մանուկները պար են գալիս, երգում,
Թափահարում թեթև գլուխները իրենց.
Այստեղ, եկեղեցու այս լայն մարգագետնամ:
Գութը երեկոյի, ստվերները անթիվ,
Որ վառվում են կրկին կանաչ այս խոտերում,
Օ՜, որքան են չքնաղ հուր բոցերում լուսնի:
Հիշողությունը ձեզ պարգևում է կարճ քուն,
Դե, արթնացե՛ք հիմա: Ջրհորն էլ է ահա
Մակընթացի պահին լցվում քչքչոցով:
Եվ դա ժամն է հասած, սակայն արդեն ո՛չ իմ,
Այլ պապանձված, հեռու տեսլապատկերների:
Դո՛ւ, հարավի քամի, որ բուրմունքն ես ցրում
Ծաղիկների բացված դառը նարնջենու,
Քշիր լուսնին այնտեղ, ուր պառկել են քնած
Մանուկները տկլոր, դուրս բեր դու մտրուկին
Այն դաշտերը խոնավ, ուր հետքեր կան դաջված
Ձիու սմբակների, պատռիր ծովը ծածկող
Քողը մշուշահյուս, և ծառերի վերձիգ
Կատարներին իջած սև ամպերը ցրիր:
Ձկնկուլն է արդեն դեպի ջուրը շարժվում
Եվ ճահճուտի հոտն է այնտեղ շնչում դանդաղ.
Ու կաչաղակը սև ծիծաղում է ահա
Նարնջենուն թառած:

ՈՐՏԵՂ ՄԵՌԱԾՆԵՐ ԵՆ ԲԱՑ ԱՉՔԵՐՈՎ

Շարքերն էինք անցնում տների լուռ,
Ուր մեռածներ էին բաց աչքերով
Եվ մանուկներ արդեն հասունացած,
Որոնց ծիծաղն անգամ վիշտ էր թվում,
Երբ գիշերվա կեսին ճակատներով իրենց
Սեղմվել էին անբառ՝ պաղ ապակուն:

Սակայն կենդանի չէր և ձայնը մեր
Թեև թվում էր, թե ապրում ենք, կանք,
Իսկ սիրտն անտառների, լեռները վեհ,
Որոնք ջուր են տալիս հորդ գետերին,
Երազ էին թվում, ուրիշ ոչինչ:

ԲԱՐՁՐ ԱՌԱԳԱՍՏԱՆԱՎԸ

Երբ թռչուններն եկան, որ օրորեն իմ տան
Երկարությամբ ձգված դառը այն ծառերի
Սաղարթները անշարժ
(Դրանք գիշերային կույր թռչուններ էին,
Որ բույն էին փորում կեղևների վրա),
Ես իմ դեմքը դեպի լուսին բարձրացրի
Եվ տեսա շատ բարձր առագաստով մի նավ:

Կղզու եզրին ծովը տարածվել էր աղի,
Եվ ձգվում էր ափը՝ անտիկ խեցիների
Բյուր կույտերով ծածկված,
Որոնք լիմոնների թզուկ ծառաստանից
Անվերջ շողում էին, քարափների միջև՝
Նավակայանից վեր:

Եվ ասացի նրան, ում ես սիրում էի,
Եվ ով օրորում էր իր մեջ տղային իմ,
Որի համար հոգում նա ծով ուներ անհուն.
«Ես հոգնել եմ արդեն շարժվող թիակների
Ռիթմի հետ բախվող բոլոր այդ թևերից
Եվ բուերից, որոնք ոռնում են շան նման,
Երբ որ եղեգնուտում գիշերն աղմկում է,
Սուլում լուսնի քամին:
Ես ուզում եմ գնալ, ես ուզում եմ թողնել
Կղզին այս, հեռանալ»:
Բայց իմ սերն ինձ ասաց. «Օ իմ անգին, ուշ է,
Արի մնանք այստեղ»:

Այնժամ սկսեցի դանդաղորեն հաշվել
Ես ցոլքերը՝ ծովի մթին ջրից ելնող,
Որ քամին էր հասցնում իմ աչքերին
Առագաստանավի ճեղքած ալիքներից:

ԱՐՎԱՐՁԱՆ

Երբեմն ձայնդ է կանչում ինձ կրկին,
Ու ես չգիտեմ, թե այդ ձայնն իմ մեջ
Ինչ երկինքներ ու ջրեր է հուզում.
Մերթ ցանցն է պայծառ արևի շողում
Պատերիդ վրա, ուր երեկոյան
Օրորվում էին լույսերը աղոտ
Դեռ դռները բաց այն կրպակների,
Որտեղ տխրություն, քամի էր լցված:

Իսկ մերթ ջուլհակի ինչ-որ դազգահ է
Թըխկթըխկում բակում, որտեղից հաճախ
Անդորր գիշերին շան լակոտների
Եվ մանուկների լացն է տարածվում:

Արվարձան՝ իրար ուսերի ճնշող
Տանջանք տների, որ հարկ են կոչվում,
Սակայն չգիտեն, մութ խավարի մեջ
Մենակ մնալու սարսափ է դա լոկ:

ՀԵՐՄԱՖՐՈԴԻՏ ԱՆԵԼԼԻԴԵՆ

Ջրերի փափուկ լեթարգիական քուն.
Ձյուներն են զիջում լազուրին վճիտ:

Ես հուշն եմ միայն
Երկրային վարած իմ կյանքի ամեն,
Ամեն մի ժամի,
Ազնիվ հրեշտակ:

Ես ձգվում եմ քեզ, տրորված ջարդված,
Առանց սերմերի, և ներսս արդեն
Տնքում է ցավից՝ տերևի թոշնած,
Թող մահն ինձ օգնի:

Ու ցեխի միջից՝ բարակ, կարմրավուն
Հերմաֆրոդիտ անելլիդեն է
Դուրս գալիս կամաց:

ԳԻՇԵՐԻՆ

Ես քո արգանդից
Ելնում եմ առանց մի հիշողության
Եվ լաց եմ լինում:

Ինձ հետ համրորեն քամում են բոլոր հրեշտակները, Շուրջս անշունչ են իրերը բոլոր,
Եվ քար են կտրել ձախերը ամեն,
Ու լռություն է իշխում երկնային:

Եվ քո առաջին մարդը չգիտի,
Բայց ցավ է զգում:

Իտալերենից թարգմանեց Գևորգ Վիրապյանը

«Գարուն», 1967, 6

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով