Խաժակ Գյուլնազարյան. Վեցերորդը

Բոլորն ասում էին, թե մեծ բանաստեղծ է:
Եթե հավատացյալ լիներ, խոստովանահայրը կպատմեր նրան հավերժական լեգենդը դժոխքի մասին, կպատմեր Մագթաղինացու պատմությունը: Բայց հավատացյալ չէր, ավելին՝ Նեխլյուդովի ամբողջ կյանքն իզուր կորած էր համարում, էլ չեմ ասում, որ առնական էր, ինչպես կարծում էին շրջապատի բոլոր աղջիկները: Շուրթերը հաստ էին, մի քիչ դուրս ծալված, բերանը՝ խոշոր, մազերը սև ու ալիքաձև, բայց ամենից գրավիչը սև, տամուկ աչքերն էին, որ համոզում էին անգամ միայն նայելիս: Փողկապ կապել չգիտեր, լեռներում փողկապ չեն կապում, չգիտեր նաև տարազի վերջին նորույթները:
Կոկ ու վայելուչ հագնված ընկերները համալսարանի աղջիկների համար միայն արդուկված շալվարներ էին, իսկ Պարգև-Արամազդը «վայրենի» էր՝ անհնազանդ մազափունջ թուխ ճակատին, շուրթերի մեջ ծխացող սև ծխամորճ, աղի անեկդոտ, որ նա կարող էր պատմել անգամ մոր ներկայությամբ:
Բոլորը զարմանում էին, ասենք, կանայք չէին զարմանում, ուղղակի սիրահարվում էին:
«Վեցերորդը, մի շնար»:
Բայց ի՞նչ են հասկացել կյանքից երկու հազար տարի առաջ ապրած ձկնորսն ու ատաղձագործը սուրբ գիրքը հորինելիս, մինչդեռ կողքներին ապրել է Մարիամ Մագթաղինացին:
Հասմիկն աստվածամայր էր: Գեղամն ասում էր, թե Հասմիկը նոր Քրիստոս կծնի, նրա բերած Քրիստոսը վերջ կդնի մեր քաղաքակրթությանը ու դրանից հետո առաջին կապիկը առաջին քարը կամրացնի փայտին՝ ատոմային հրթիռ ստեղծող հասարակություն հիմնադրելու: Ամեն դարում մի տեսակ են հասկանում վերջին դատաստանը:
Հասմիկն աստվածամայր էր, քանի որ տեսնում էր սև ծխամորճը, անհնազանդ մազափունջը, տամուկ աչքերը, որ համոզում էին սոսկ նայելիս անգամ: Տեսնում էր ու չէր հափշտակվում: Ընկերուհիները զայրանում էին, ընկերները թափ էին տալիս ձեռքերը.
— Նա՞… Նրանից ի՞նչ օգուտ: Տարօրինակ է, որ քայլում է, խոսում, ծիծաղում, մի անգամ լաց եղավ, երբ կոշիկի մեխը ծակել էր ոտքը:
Զարմանում էին, որ բնությունն ստեղծել է նրան սիրուն աղջկա կերպարանքով, մինչդեռ նա Պարգև-Արամազդին անգամ չէր նկատում: Իսկ Պարգև-Արամազդը նկատում էր նրան: Հասմիկն ամենատխուրն էր, ամենագրավիչը, հատկապես իր արտակարգ կուրության պատճառով:

***

— Գնանք թատրոն:
Հանկարծ Հասմիկի աչքերը վառվեցին:
— Գնանք, այսօր տխուր եմ:
— Դու միայն տխուր ժամանա՞կն ես թատրոն գնում:
— Չէ, այնպես ասացի, գնանք:
— Հապա Ջեմմա՞ն:
— Ձանձրացրել է:
— Ես դեռ չե՞մ ձանձրացրել:
— Կանոնավոր ծանոթներ էլ չենք,— ծիծաղեց Պարգևը:
— Ծանոթանա՞լ ես ուզում:
— Ուզում եմ:
— Ինչո՞ւ:
— Նոր ես, լավն ես, անծանոթ:
— Այդ պայմանով չեմ գա:
— Արի, ինչ պայմանով ուզում ես:
Ու կրկին բոլորը զարմացան, Հասմիկը Պագևի հետ գնաց:
Թատրոնում մեկը վրացերեն Օթելլո էր խաղում: Քաղաքի կեսը գնացել էր տեսնելու, թե ինչպես է վրացի Օթելլոն խեղդելու հայ Դեզդեմոնին:
Սովորականի նման խեղդեց, ու Պարգևի համար զարմանալի էր Հասմիկի արտակարգ հուզմունքը:
Ներկայացումից հետո Պարգևն ասաց.
— Գնանք կաֆե:
— Լավն էր ներկայացումը, չէ՞:
— Քեզ հետ ամեն ինչ էլ լավ է:
— Ինչո՞ւ, ես դեռ չեմ էլ խոսել:
— Չգիտեմ: Գնանք կաֆե, ես այդպես եմ ուզում:
— Այդ պայմանով չեմ գա:
— Արի, ինչ պայմանով ուզում ես:
Սրճարանում երեք գզած գլուխ մոտեցան միանգամից: Մինչև մատուցողը խմիչք և ուտելիք կբերեր, երեք աշակերտուհի երջանկացան Պարգև-Արմազդի ստորագրություններով: Նրանց բլոկնոտները միանգամից պատմական փաստաթղթեր դարձան:
Գզած գլուխները հեռացան: Հասմիկը քմծիծաղով ասաց.
— Մեծ հաջողություն ունես:
— Լավ եմ գրում, վերջապես հայերն էլ բանաստեղծ կունենան:
— Չեն ունենա,— հանդարտ ասաց Հասմիկը:
— Ո՞նց թե:
— Չեն ունենա, իսկական ներշնչանք չի, ուղղակի զարմանում ես ինքդ քո խելքի վրա:
— Խելքը կա ուրեմն:
— Խելքն էլ կա, շնորհքն էլ:
— Էլ ի՞նչը չկա,— ինքնագոհ ասաց Պարգև-Արամազդը:
— Չգիտեմ,— խոստովանեց Հասմիկը:
— Սիրված կա՞ս, չեմ ասում սիրած, սիրած կլինես, իհարկե, առնվազն ուսուցչիդ:
— Չեմ սիրել, ու հիմա այդ հարցի տեղն էլ չի, քո կենացը:
— Ապրում ենք սիրելու համար,— կարծես անտեղի ասաց Պարգևը,— ոտանավոր ենք գրում, եր¬կու հազար տարի ի վեր հայ ենք, հայն ապրել է սիրելու համար:
— Ուրեմն սիրիր:
— Ո՞ւմ:
— Ինձ:
Պարգևը ծիծաղեց:
— Կսիրեմ, բայց դու իմ սերը չես ընդունի: Երկու Մարիամներից ես Մագթաղինացուն եմ ընտրում, իսկ դու աստվածամայր ես:
— Գիտեմ, ես նոր Քրիստոս կծնեմ դատաստանի համար,— ծիծաղեց Հասմիկը,— լսել եմ, իմ մասին այդպես եք ասում:
— Իմ հնարածը չի:
Մատուցողն անցնում էր սեղանի մոտով, Հասմիկը կանգնեցրեց նրան.
— Հարյուր գրամ կոնյակ, ամուսնուս համար:
Մատուցողը գնաց: Շփոթված Պարգևը վար դրեց շամպայնի բաժակը:
— Ինչ ասացի՞ր:
— Մի՞թե չես կարող հարյուր գրամ կոնյակ խմել:
— Կարող եմ:
— Ես կվճարեմ, ամոթ չի, ի վերջո, դու էլ ես ուսանող:
Մատուցողը ետ եկավ:
— Ներեցեք, մոռացա հարցնել, ինչպիսի՞ կոնյակ եք ուզում:
— Իմ ամուսինը խմում է հոբելյանական:
Մատուցողը գնաց: Պարգևը տարակուսած նայում էր Հասմիկին:
— Հորթի նման աչքերդ մի չռիր,— ծիծաղեց Հասմիկը:
— Հետաքրքիր է:
— Ուրիշ հետաքրքիր բաներ էլ կան, հունվար¬յան արձակուրդներին կամուսնանանք:
— Դու գիտե՞ս, թե ինչքան կին կունենայի, եթե բոլորի հետ ամուսնանայի:
— Ինձ հետ կամուսնանաս, ինձ հետ՝ ուրիշ:
Երբ դուրս եկան, Հասմիկն ասաց.
— Գոհարն ինձնից գեղեցիկ է, Նազիկը՝ փափուկ: Ծխամորճը չի սազում, ծխել էլ չգիտես, դեն գցիր…

***
Պարգևն առավոտյան մտածում էր Հասմիկի մասին: Որքան մտածում, այնքան զայրանում էր: Հայելու ւսռջևից անցնելիս տեսավ դեմքը: Ծխա¬մորճը սազում էր, Հասմիկը սուտ էր ասել: Ծխամորճով գնաց համալսարան: Միջանցքում պրոֆեսոր Լալայանը կանգնեցրեց.
— Գիրքդ կարդացի, լավն է, երիտասարդ:
— Շնորհակալ եմ:
— Շնորհակալության բան չկա, երևում է բանաստեղծ կդառնաս, եթե փետուրներ չհագնես:
— Ի՞նչ փետուրներ:
— Գնա դասի, զանգը տվեցին:
Դասի ժամանակ Հասմիկը լուռ էր, իսկ դասամիջոցին հանկարծ ասաց.
— Պարգև, երեկոյան գնում ենք մորաքրոջս մոտ:
— Ինչո՞ւ:
— Հին կին է,— ծիծաղեց Հասմիկը,— ասում է՝ մինչև փեսացուիդ չտեսնեմ, համաձայնությունս չեմ տա:
— Վերջ տուր,— զայրացավ Պարգևը:
— Իսկ դու էլի ծխամո՞րճ ես ծխում:
— Եվ կծխեմ:
— Եթե ծխես, քեզ հետ չեմ ամուսնանա:
— Վերջ տուր,— զայրացավ Պարգևը:
— Մի բարկանա, ես դեռ երեկ ասացի:
Զարմանալի է, երեկոյան, այնուամենայնիվ, հանդիպեցին: Պարգևն ասաց.
— Իսկ բոլորը քեզ աստվածամայր էին համարում:
— Բոլորը սխալվում էին: Օձիքդ էլ կեղտոտ է:
— Քեզ ինչ:
— Ես պարտավոր եմ հոգալ ամուսնուս մասին:
— Վերջ տուր, դա ինչ կատակ է:
Հասմիկի աչքերը հանկարծ խոնավացան:
— Ինչ կատակ, ես իսկապես:
— Բայց ես, ախր…
— Սիրիր:
— Սրտին չես հրամայի:
— Մի հրամայի, հարցրու, միայն հարցրու… Խոսքս ետ եմ վերցնում, մորաքրոջս մոտ չենք գնա:
Սարիկի սենյակի բանալիները զնգզնգում էին Պարգևի գրպանում:
— Գնանք:
— Ո՞ւր:
— Գնանք, գնանք:
— Բայց ես խաբում էի, ես Երևանում մորաքույր չունեմ:
— Միևնույնն է, գնանք:

***
Հասմիկը նստեց մահճակալին: Չթե շրջազգեստը վեր բարձրացավ:
— Ասում ես ամուսնանա՜նք,— խզված ձայնով հարցրեց Պարգևը:
— Էլ չեմ ասում…
Հանկարծ համբուրեց ու հանկարծ էլ ետ թռավ: Հասմիկը ծիծաղում էր:
— Ես այստեղ չեմ ամուսնանա:
— Ինչո՞ւ եկար:
Հարցն անիմաստ էր:
— Հեշտ ես ամուսնանում,— ասաց Հասմիկը,— երես են տվել, գնանք:
— Ոչ մի տեղ էլ չես գնա:
— Հիմարություն: Դու շատ լավ գիտես, որ կգնամ, դու ինձ ճանապարհ կդնես մինչև հանրակացարան:
Սիրուց բացի ամեն ինչ կար. կատաղություն, զարմանք, վիրավորանք:
— Մի նեղանա,— Հասմիկը հանկարծ գրկեց նրան,— քեզ դեռ չեն սիրել, խաբել են, իսկ քեզ թվացել է, թե դու ես խաբում… Գնանք, ինձ տար հանրակացարան…
Տարօրինակ էր: Առաջին իսկական բանաստեղծությունը այդ գիշեր ծնվեց, ծնվեց այդ օտար, գրեթե ատելի աղջկա մասին:
Բոլորը զարմանում էին: Պարգևի ծխամորճը հանկարծ չքացավ, բլուզի օձիքն այլևս երբեք կեղտոտ չէր լինում:
Նրանք, իհարկե, չամուսնացան: Պարգևը դեռ երկար սուլելու էր հանրակացարանի պատուհանի տակ, դեռ երկար խնդրելու էր Ղուկասյանի պուրա¬կում: Իսկ երբ փողկապ կապել սովորեց, Պարգևն այլևս սովորական դարձավ: Ու միայն Հասմիկն էր հասկանում, որ այդպես չէ: Հասկանում էր ու երջանիկ էր դրանով…

«Գարուն», 1967, 4

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով