Ռուբեն Հախվերդյան. Բանաստեղծություններ

«Գարուն», 1991, 4

ՍԱՐԴՈՍՏԱՅՆ

Երեկոն սենյակիս պատերին ծուռումուռ ստվերներ է գծում,
Հեռացող քայլերի արձագանք կա դատարկ փողոցում:
Մեկ լսվում են նրանք, մեկ էլ՝ ոչ,
արդյոք ո՞ւր են գնում,
Մենք բոլորս հյուրեր ենք անկոչ
այս դատարկ աշխարհում:
Սենյակում, որտեղ ես եմ ապրում,
Կան ուրիշ տարօրինակ էակներ,
Բայց նրանք երբեք չեն խանգարում,
Երբեք չեն խանգարում ինձ ապրել:
Կա մկնիկ, որ շաքար է սիրում և ունի ընտանիք,
Եվ կատու, որ սիրահարվում ու փախչում է տանիք:
Կա մի սարդ, որ սիրում է կախվել փոշոտ առաստաղից,
Ու մեկ-մեկ զրուցում է ինձ հետ տանջող հոդացավից:
Երեկոն հուշերիս թելերից սարդոստայն է գործել,
Ես սարդի հետ իմ առաստաղից որոշել եմ կախվել:
Որոշել եմ կախվել հենց էնպես, առանց լուրջ պատճառի,
Փաթաթվել հուշերիս թելերին ու ոռնալ կատաղի:
Թե բոլորս հյուրեր ենք անկոչ ու որբեր միայնակ,
Էլ ինչո՞ւ ենք իրար հալածում ու կրծում շարունակ:
Երեկո, հուշերիս փողոցով իմ անցյալն է անձայն հեռանում,
Եվ նրա հեռացող քայլերից ես մենակ եմ մնում:
Իմ մկնիկը արդեն արթնացել ուտելիք է փնտրում,
Իմ կատուն ինձանից ձանձրացել տանիքում է քնում,
Ժամանակը սարդի պես նայում է ինձ մութ անկյունից,
Մեղքերիս թողություն եմ հայցում չգիտես, թե ումից:
Հուշերիս կոտրված հայելուց սառնություն է փչում,
Այնտեղից անծանոթ ինչ-որ դեմք անթարթ ինձ է նայում,
Ես գոռում եմ՝ կորի՛ր, գարշելի՛, այդտեղ ի՞նչ ես անում,
Նա նայում է արդեն չարացած,և ես ինձ եմ տեսնում:
Երեկո. իմ փոքրիկ սենյակում մի թիթեռ է անվերջ պտտվում,
Եվ նրան իմ սենյակը փոքրիկ` մի անվերջ սարդոստայն է թվում:

ԳԱԶԱՆԱՆՈՑ

Նույնիսկ ընձուղտը տարօրինակ մի երգ է,
Բայց որ փակված է վանդակում` դա արդեն երգ չէ:
Որքա՜ն չերգված երգեր կան փակ վանդակներում,
Որքա՜ն երգեր, որոնք երբեք չեն լսվելու:
Երբ երգը դառնում է վախեցած գազան
Ու փակված վանդակում ճաղերին է զարկվում,
Երգը դառնում է վիրավոր լուսան,
Երգը թռիչքի է պատրաստվում:
Երգը լռում է ու քնած ձևանում.
Գալիս է պահը, նա պայթում է, պայթում:
Գիշերը հանգիստ քնած էր գետաձին,
Եվ անշարժ էր նրա հաստ մարմինը,
Խելագար ամբոխի թշվառ ծաղրածուն՝
Առյուծը նախկին, մրափում էր:
Եվ միայն գայլն էր անհանգիստ վանդակում.
Գայլը ոռնում էր, անընդհատ ոռնում:
Նրան միս տվեցին, բայց նա միսը չվերցրեց,
Նրան միս շպրտեցին, բայց նա չլռեց:
Գայլը հիշել էր տափաստանն իր արձակ
Ու խենթացել էր գայլը միայնակ:
Եվ լսվեց կրակոց, և ոռնոցը լռեց,
Եվ լուսինն իր արծաթն իր երգչին նվիրեց:
Լուսնի արծաթում՝ կարմիր արյան լճակ.
Մեռնում էր վանդակում գայլը միայնակ:
Գայլը մեռնում էր՝ ժպիտը դեմքին,
Հիմա նա ազատ էր
Ու վազում էր կրկին.
Աչքին երևում էր տափաստանն իր արձակ,
Կողքից վազում էր մոխրագույն գայլուհին:
Երբ երգը դառնում է վախեցած գազան
Ու փակված վանդակում ճաղերին է զարկվում,
Երգը դառնում է վիրավոր լուսան,
Երգը թռիչքի է պատրաստվում:

ԵԶԸ

Մոռացիր դու նրանց քարոզները բոլոր,
Քարոզները նրանց կշտացրել են, իսկ քեզ՝ բթացրել,
Մոռացիր դու նրանց բոլոր աղոթքները,
Հավատա ինքդ քեզ:
Մի անգամ հավատա քո Աստծուն,
Հավատա քո հոգուն, հավատա ինքդ քեզ,
Եվ այրիր կամուրջները քո ետ դառնալու…
Քո ծնված օրվանից քեզ խաբել են, ցլիկ,
Քո գլուխը լցրել բթության մշուշով, իմ ցլիկ,
Քեզ կռտել են, ցլիկ, դարձրել բանող եզ,
Որ մինչև կյանքիդ վերջ աշխատես ճորտի պես:
Եղիր հեզ, բանող եզ,
Եվ վարիր այս անվերջ սևահողը,
Երբ կիջնի երեկոն, դու հանգիստ գնա գոմ,
Որոճա քեզ բաժին ընկած խոտը,
Մինչև կբացվի առավոտը:
Օրենքներից հոգնած այս դժբախտ անասունը,
Մահվան վախն աչքերում, հոգեվարք է ապրում,
Օ, աշխարհ, դու ինչո՞ւ ծնեցիր մարդկային այս նախիրը,
Որ հիմա վավաշոտ բթությամբ բազմանում է:
Օրենքները փակել են դռները բոլոր,
Ճամփաները պայծառ` անդունդներ են դարձել,
Եվ այնտեղ թաղված լուսեղեն երազները,
Լուսեղեն երազները բոլոր:
Սեր, հաճելի մոռացում, այցելիր մեզ հաճախ,
Այցելիր մեզ հաճախ,
Մենք գիտենք՝ ճամփաները բոլոր դեպի մահ են տանում:

ԻՆՁ ՄԻ ՓՆՏՐԻՐ, ՈՍՏԻԿԱՆ

Ինձ մի փնտրիր, մի թակիր իմ պատուհանը,
Այստեղ եմ ես, ես կամ էլ իմ ուրվականը:
Անթարթ մի աչք հետևում է ինձ իմ տանը.
Այ քեզ հրաշք, սա իմ տունն է, թե զնդանը:
Դու ինձ ասա, գոնե դու տուր պատասխանը’
Ո՞ւմ տունն է սա, ումն է այս բնակարանը:
Կար մի քաղաք, քաղաքում փակված իր տանը
Ապրում էր նա, նա կամ էլ իր ուրվականը:
Լռում էր նա, թե խոսում էր ուրվականը.
Ո՞ւմ գործն է դա, միթե դա է էականը:
Կար ազգանուն կպցրած նրա դռանը
Եվ փաստաթուղթ, որ նա ապրում է հենց այդ տանը:
Եթե մի օր այցելի ինձ ոստիկանը,
Նրան անձայն կընդունի իմ ուրվականը:
Կհասկանա օրենքի հլու պաշտպանը,
Որ տանը այս… ոչ ոք չի ապրում այս տանը:
Կահազանգի նա իր ղեկավարությանը,
Որ տանը այս… ոչ ոք չի ապրում այս տանը:
Ինձ կմատնի բարեկիրթ իմ հարևանը,
Որ ինձ գիշերը նա տեսել է գինետանը:
Գինում խեղդված կճչա խցանահանը,
Անհայտ կորած` կգրանցեն իմ վերջաբանը:
Եթե մի օր այցելեք դուք ինձ իմ տանը,
Գուցե և ձեզ ընդունի իմ ուրվականը:
Չզարմանաք, միթե դա է էականը,
Թե մեզնից ով է, մեզնից ով է իրականը:

ՇՐՋՄՈԼԻԿՆ ՈՒ ԿԻՆԸ

Հենց էնպես մի հարբած շրջմոլիկ
Եվ հենց մարդկանց, և աստծուն հայհոյեց,
Իսկ հետո իր հոգին անկոշիկ
Լաթի պես քո առջև շպրտեց:
Նա իր կյանքն էր դժբախտ անիծում
Եվ անվերջ հնարում էր ստեր,
Նա քեզնից օգնություն էր մուրում
Եվ պոկում էր քեզնից արցունքներ:
Բայց իզուր դու նրան խղճացիր,
Փորձեցիր թշվառին հասկանալ,
Դու քո սիրտը նրան հանձնեցիր.—
Նա մարմնիդ էր ուզում տիրանալ:
Իսկ հետո, երբ հասավ ուզածին,
Նա անփույթ, անպատկառ ծիծաղեց,
Դու նրան խղճալով սիրեցիր,
Նա կեղտոտ մռութով հայհոյեց:
Դու ամոթը քո մեջ կողպեցիր,
Ժպտացիր անտարբեր ու ցավոտ,
Իսկ հետո, երբ նրան ճամփեցիր,
Լաց եղար դու մինչև առավոտ:

ԹԵ ԻՆՉՈՒ ԵՆ ՊՈԵՏՆԵՐԸ ԵՎ ՇՆԵՐԸ ԸՆԿԵՐՆԵՐ

Ես ու լուսինը միասին մոտեցանք սառած ջրափոսին
Ու գիշերը ժամը երկուսին երգեցինք այս երգը այն մասին,
Թե ինչու են պոետները և շները ընկերներ.—
Որովհետև նրանք գիշերը սիրում են լուսնոտ երգեր,
Որ մեր կյանքն աղավաղում են ցերեկներն անիրական.
Գիշերները մենք գտնում ենք մեր դեմքերը իսկական:
Մութ ամպեր, մի փակեք լուսնի դեմքը,
Թույլ տվեք զրույցը ավարտել,
Ես, լուսինն, այս շունն ու ջրափոսը
Շատ վաղուց իրար չենք հանդիպել:
Շունը, որ կանգնած էր իմ կողքին, դունչը մոտեցրեց ջրափոսին,
Նա այնտեղ տեսավ կլոր լուսնին և ասաց դատարկ այդ ափսեին,
Որ իր հայրը ցեղական էր, մայրն` անհայտ ցեղի մի շուն,
Նրանց կապն օրինական չէր, ու ծնվեց մի որբ անտուն,
Որ անվերջ այս գզվռտոցը հանուն մի կտոր հացի
Ապրելու միակ միջոցն է, որ կյանքից չուտես քացի:
Կյանքը մեր կեղտոտ այս ջրափոսն է,
Ուր լուսնի դատարկ ափսեն է շողշողում,
Կան մարդիկ, որոնք այնտեղ թքում են,
Իսկ ոմանք լուսին են որոնում:
Եվ հանկարծ ջրափոսից սառած դուրս շողաց լուսինը սփրթնած,
Նա մեզ մոտեցրեց իր դեմքը թաց և ահա թե ինչ նա շշնջաց,
Որ` երգերը մեր ցավերն են բոլորից թաքուն պահած,
Որ` գիշերը մենք ոռնում ենք աշխարհի դեմ դառնացած,
Ու մի պահ մեր դեմ բացում է դրախտի դռներն աստված,
Շներին նա կերակրում է ու փակում վերքերը բաց:
Իսկ այնտեղ բոլոր շները կուշտ են,
Պոետներն ունեն գինի ու հաց,
Եվ երգերն այնտեղ ոչ թե ոռնում են,
Այլ երգվում են մինչև լուսաբաց:
Ու պոկում են շղթաները պոետները ու շները կատաղած.
Գիշերվա մեջ համբարձվում է նրանց երգն աղոթք դարձած,
Ու թռչում են պոետները շների հետ խենթացած
Այնտեղ, ուր արդեն բացել է դրախտի դռներն աստված:

ՇՆԵՐԸ

Ես գիտեմ, թե ովքեր են տերերը,
Ում ձեռքից են ուտում էս շները,
Ես գիտեմ,
Որ թեև միշտ էլ կուշտ են տերերը,
Բայց սովից կատաղած են շները,
Եվ հիմա
Հենց էնպես չեն հաչում էս շները,
Ուշացրել են մի քիչ նրանց կերը,
Ուշացրել:
Կերակրեք, չէ որ դուք եք տերերը,
Որ հանկարծ մեզ չուտեն էս շները,
Կերակրեք,
Վայելեք ձեր համեղ պատառները,
Մնացորդը ուտեն թող շները,
Որ լռեն,
Թե չէ վախն այցելում է գիշերը,
Երբ սովից կատաղած են շները,
Զգուշացեք,
Փակեցեք շատ ամուր ձեր դռները,
Փողոցում թող մնան պոետները
Եվ մարդիկ,
Ում համար միևնույն են տերերը
Եվ հատուկ կատաղեցրած շներն են
Միևնույն:

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով