Լը Քլեզիո. Արկածի որոնում

«Գարուն», 1999, 9

Իջնում է գիշերը` իր հետ բերելով քոչվոր ժողովուրդների հիշատակը` անապատի ու ծովի մարդկանց: Կյանք մտնելիս այս հիշատակն է հետապնդում պատանեկությանը, սա պատանության հանճարն է: Երիտասարդ աղջիկը չգիտի, որ իր մեջ ունի Ռեմբոյի և Քերուակի հիշողությունը, Ջեկ Լոնդոնի երազը կամ Ժան Ժընեի դեմքը, Նադյայի մոլորված հայացքը Փարիզի փողոցներում:
Իրականում այնքան դժվար է հասուն կյանք մտնել, երբ բոլոր ճանապարհները տանում են դեպի միևնույն սահմանները, երբ երկինքն այնպես հեռու է, երբ ծառերն այլևս աչքեր չունեն և երբ փառահեղ գետերը ծածկված են մոխրագույն, ցեմենտե բեկորներով, երբ կենդանիներն այլևս չեն խոսում և երբ նույնիսկ մարդիկ կորցրել են իրենց դիմագծերը: Տասնհինգամյա աղջիկը դանդաղորեն ընթանում է այն ճանապարհով, որն ամեն առավոտ նրան լիցեյ է տանում, մտնում է շենքերի ուղղաբերձ ապառաժների, այս ու այն կողմ սլացող բեռնատարների ու մեքենաների աղմուկի մեջ: Նա մտածում է. գուցե այսօր կհասնեմ որևէ թեքության ամենաբարձր կետին, իսկ մյուս կողմում հանկարծ ոչինչ չի լինի, միայն` հողի մեջ փորված մի մեծ անցք:
Տասնհինգամյա աղջիկը կեսօրին քայլում է ամբոխի միջով, կարծես դպրոցը թողել էր չարաճճիության մի քանի ժամով, որ գողացվել են մաթեմատիկայի, բնական գիտությունների կամ պատմության-աշխարհագրության ուսուցիչներից, կարծես մի մեծ, ժանգոտ գնացքում լինի, որի մեջ է թռել ընթացքի պահին, և որն արևածագին իրեն հասցնելու է աշխարհի ծայրը, ամենաիսկական սահմաններին, Հավր կամ Ռոտերդամ կամ գուցե Յոկոհամա: Նա քայլում է` իր հայացքին խաչաձևվող աչքերում փնտրելով ինչ-որ բան` խանդավառություն, նոր մի փայլատակում` այն ժպիտից և այն բառերից անմիջապես առաջ, որ իրեն նոր կյանք պիտի մտցնեն: Կամ էլ կեսգիշերին, հագին գրավատնից գնված բրդյա վերնաշապիկը, որի օձիքին գրված է SCHOTT: Սառը գիշերը սարսուռ է մաշկի վրա, գիշերը վանակատի պես փայլում է նրա աչքերում, գիշերը լիքն է վխտացող լույսերով, աստղերով, դյութական, նեոնե անուններով, վտանգավոր անուններով, որ մռնչում են կյանքի անդունդից, որոնք ասում են.
CHANGE HASARD
Maccari & Franco
Locust Soledad
Նրա սիրտը բաբախում է հեռավոր բառերի ռիթմով, տասնհինգամյա աղջիկը միայնակ քայլում է գիշերվա մեջ` որոնելով ինչ-որ պատկեր, մի արտացոլք, փայլատակում: Նրա ներսում ամայությունն է` այս պատուհանը, որ բացուխուփ է լինում, քամի է փչում, նրան դիպչելով` չղջիկն է հեռանում, և սիրտը բաբախում է. այն բաբախում է: Ինքը չգիտի` ինչ է որոնում: Ինչո՞ւ է անսահմանությունն իջնում քաղաքի վրա, և բացվում են հորիզոնի անվերջ դռները հրապարակներից ու օղակաձև ծառուղիներից վեր: Ի՞նչ կա այնտեղ` մյուս կողմում: Արդյո՞ք այնտեղ չեն մեռնում: Բայց քոչվոր ժամանակների հիշատակն ամենից ավելի զորավոր է, պատանի սրտին այն ստիպում է բաբախել, ճնշում է փորը:
Արապահո, Ռեյեն, Լակոտա, Տեխաս ժամանակների հիշատակը: Այն ժամանակ պատեր չկային, ոչ էլ անուններ: Համարներ չկային: Չկար դպրոցի ավարտական վկայական, ոստիկանության կենտրոնական անվանացուցակ, ընտանեկան գրքույկ, նոտարական ակտեր, սարսափելի դաջվածքներ թևերի վրա, ներբանների տակ, չկային ներարկման հետքեր արմունկների ծալատեղերին, ոչ էլ դրոշմանիշներ, լուսանկարներ, մատնահետքեր, պլաստիկ ապարանջաններ` նորածինների ձեռքերին ու մեռյալների կոճերին:
Տասնհինգամյա աղջիկը քայլում է դեպի խաչմերուկները. նա զգում է գիշերը, որ հպվում է քունքերին, ճնշում է այտերը` սառը ափը հպելով աղջկա կոպերին: Նա լսում է, թե ինչպես են իր քայլերը հնչում գիշերվա մարմնի խորքում, աղջիկը չգիտի, թե ինչ է փնտրում, ինչ է գալիս` հափռելու իրեն:
Գուցե ինչ-որ մեկը հետևում է իրեն` ստվերի խորքից, դռների անկյուններից, շենքերի բակերի խորշերից: Հեռվում լավայի պես հոսում է ճանապարհների կարմիր ժապավենը: Հերցյան ալիքների աղաղակները, իրար հպվելով, արտացոլվում են, խելագար կենդանիներ, բառերի արձագանքներ տարածության անդնդից, պատմության խորքից: Ինչ-որ մեկն իրեն հրում է դեպի այս ճանապարհը, իր տափակ ձեռքերը հենելով ուսերին` հրում է, իսկ ինքը չգիտի` որտեղ է բացվում գիշերվա սյունազարդ նախասրահը:
Երեխաները կուչ են եկել երազում, նրանք ձմեռվա ոզնիներն են: Երեխաները լսում են վագրերի ու գայլերի մռնչյունը, նրանք լավ են հիշում: Արդյոք շենքերի նկուղներում չկա՞ն ստորերկրյա բնակիչների ոհմակներ, ինչպես մի ժամանակվա մեռյալներ խժռող նապաստակները: Արդյո՞ք վանդակավոր հրապարակներում, ուր հոսում է գիշերը, ինքն ականատես չի՞ լինի ձիով սնվող բարբարոսների քառատրոփին, որոնց թրերը փայլում են լուսնի տակ, որոնց ժապավենազարդ նիզակներն ուղղված են Սիրիուս աստղին: Այդ նրանց շնչառությունն է, որ զգում է դեմքին, նրանց հայացքի սառնությունը, և իր սիրտը բաբախում է նրանց վազքի ռիթմով, նրանց գիշերային ձիերը, նրանց խոտի փաղաքշանքը` քամու ձեռքի տակ:
Պետք է տեսնել դա` լսելու համար, աղջիկը կեսգիշերին դուրս է գալիս իր սենյակից, նորից հագնում մարմինը գրկող ջինսն ու բրդյա վերնաշապիկը, որ իր զրահներն են. նա սահում է ջրհորդանի երկայնքով, փախչում է իր մանկության չափազանց մեղմ փոսորակից, վարդագույն բնից և ծաղկավոր բարձերից, իր մանկության շնչառությունից, Միկիի լուսանկարներից ու ալբոմներից, անձրևից խոնավացած լողափերի խխունջներից, սոճու կոներից, նա փախչում է քնից, որ հոսում է ինչպես դանդաղահոս գետի մի վտակ:
Աղջիկը հեռանում է, քանի որ այնտեղ, հենց իր առջև, դեպի լիցեյ տանող ճանապարհի ծայրին մի անծանոթ անցք կա իսկապես, որ կանչում է իրեն, և այդ անունները, այդ վտանգավոր անունները, որ ասում են.
MARL LE MEMO RIVE
Emporio Auyers-sur-Oise
Saturne Arthur
Կարծես այս բառերից յուրաքանչյուրում գաղտնիք կա, գալարաձև մի գաղտնիք, ազատագրված, փախչող մի պահ. ժայթքող, կծելու պատրաստ, ինչ-որ կայծակ:
Սառը գիշերը սարսուռ է իր մաշկի վրա: Գիշերն իր զգեստն է: Երկինքը սեղմված է գետնին, մկրատի բերանները քանդում են գործվածքների հանգույցները, կտրում են կոշկաթելերի կապերը, գոտիների օղակները: Գիշերը մերկ է: Ոչնչացված են արգելքները, տարբերանշանները կամ դրոշները, չափազանցորեն գրված գրքերը և օրենսգրքերը, որտեղ ամրագրվել են մարդկանց օրենքները: Գիշերը դրանց փակում է, ջնջում: Գիշերը փոս է ընկնում, ինչպես փոթորկվող ալիք: Շենքերի արմատները մերկացված են, երկարավուն իրեր են երևում, ներքին օրգաններ: Լռություն կա, որ սպանում է ժամասլաքները, ցուրտ կա, որ մտնում է աղջկա մեջ, քո մեջ. անհունի մի սլաք:
Տասնհինգամյա աղջիկն զգում է գիշերը իր դեմքի, փորի մաշկի, կրծքի վրա. մարմնի մազերից յուրաքանչյուրը ցցվում է, մաշկի յուրաքանչյուր ծակոտին աչք է, նա զգում է բոլոր այդ աչքերը, բոլոր այդ բառերը, բոլոր հայացքները, որ սպանում են իրեն: Նա քայլում է ձեռքերի միջով, լսում է, թե ինչպես է իր սիրտը թռչկոտում տարածության խորքում, իր կոկորդում, ուղեղի մեջ. զգում է այն լեզուն, որը տարածվում է իր ազդրերի միջով մինչև խորքը, մինչև ամենատաք կետը, ամենագաղտնի, ամենացավոտ, դեպի այն կետը, որտեղից սկսվում է կյանքը, այն կետը, որն իրեն միացնում է մորը, տատին, փորի կենտրոնի այն կետը, ուր արյունը տրոփում է շարունակաբար:
Նա չգիտի` ի՞նչ է հիշողությունը: Ոչինչ չկա իր ետևում, ոչինչ` անվան մեջ, նույնիսկ թքի մեջ: Միայն այս կետն է, որ թրթռում է, սեղմվում ու տրոփում է դեռ: Գիշերը շրջապատում է նրա մաշկը, գիշերը ճռռում է մատնահետքերի վրա:
Նա չգիտի` ի՞նչ է հետևելու: Գուցե երաժշտություն է լսում, որ շատ հեռվից է եկել: Սևամորթ կին, որ գոռում է գիշերվա մեջ, և փորը ճեղքվում է` հատակին նետելով մի կարմիր երեխա, որ աստղի պես փայլում է: Հետո կաթը հոսում է կրծքից, տարածվում, ճերմակ հետք է գծում երկնքում, հոսում կենդանի երեխայի բերանի մեջ: Եվ ժամերը` այնքան երկար, մինչև լույս: Երբ կրկին երևում է արևը` այլևս այրող, քարավանն արդեն սկսել է իր ընթացքը, մարդը` ծածկված դեմքով, ծերացած երեխաներ, ծերուկներ, որ լալիս են, ինչպես ամենափոքրերը:
Գիշատիչ թռչուններ երկնքում, փորսուղներ և աղվեսներ, որոնք իրար մեջ են բաժանում ընկերքը, որ փորել-հանել են հողից:
Աղջիկը քայլում է գիշերվա մեջ` մարմինը սեղմող զգեստներում, և աչքերը քարացել են: Գիշերը փոս է ընկնում, ինչպես փոթորկվող ալիք, ցավն ամենուր է: «Գողացիր», «Ջարդիր», «Հաճույք ստացիր», «Քաշիր»: Բազմավանկ բառերը ժայթքում են քաղաքի արյունող սրտից, ուղղվում դեպի շրջապատող ճանապարհները, վազում, ինչպես կենդանիներ, բառաչում ու գոռում` ինչպես սպանդանոց քշված կենդանիներ: Գիշերվա մեջ տասնհինգամյա աղջիկը վախենում է. նա լսում է իր քայլերի աղմուկը, զգում շնչառությունն իր մաշկի վրա: Բայց շարունակում է առաջ շարժվել, առանց իմանալու` ի՞նչ է փնտրում, ի՞նչն է իրեն փնտրում: Մի անուն գուցե, ձեռք, տղայի հոտ, ձայն, որ առաջանում է` հասնելով մինչև այն այրվող կետը, որն իրեն միացնում է կյանքին:
Մի մեծ բացատ է լուսնի տակ: Գիշերը փայլում է սառույցի վրա: Գայլերի ձայնը հալվել է` եղյամի բյուրեղների պես տարածվելով նրանց մռութին: Այնտեղից, ուր կանգնած է, տասնհինգամյա աղջիկը կարող է տեսնել քաղաքի կարմրին տվող սիրտը: Երկինքն անտեսանելի է, այն ընդամենը շնչառություն է: Դևեր չկան: Չկան կենդանի-մեռյալներ: Կան մարդասպաններ ու թմրամոլներ: Բայց ոչինչ չի փոխվել: Քոչվոր ժողովուրդները, ավազե անապատի, ծովի անապատի ցեղերը, թափառող ամպերի տակի ճանապարհների մարդիկ, նրանց հետքերը, որպես քարե օղակ կամ պղնձե կաթիլ, դրոշմվում են մաշկի վրա, ժողովուրդները` եղջերվի կաշվի դիմակներով, թիթեռնիկի թևերով, դուրս են եկել իրենց պարփակող երազից: Տասնհինգամյա աղջիկը պիտի կյանք մտնի` լքելով իր սենյակը: Նա գիտի այդ: Նա տեսնում է դրանք, սպասում է դրանց: Դրանք աղջկա փորի մեջ են: Դրանք դուրս են գալիս նրա հայացքից: Դրանք արարածներ են: Նա իմաստություն չունի, ոչ էլ հիշողություն: Նրա մարմինը պինդ է` ինչպես գիշերը, նրա աչքերը, կուրծքը, ուսերը, սև գետի նմանվող մազերը… Նա դուրս է հոսում Ռեմբոյի բառերի վրայով: Նա ընդառաջ է գնում նրան, ինչ նայում է իրեն, նա գնում է դեպի այն, ինչ կանչում է իրեն: Իր փորի մեջ մեծ սով կա, ապրելու սով, որսալու, վերցվելու, ծնվելու, ծնելու: Նա գիշերվա մեջ լսում է կիթառների ճռռոցը, որ նվագում են Մեժորանա, Մալագուենա, որ կրկնում են իր անունը էլի ու էլի: Նա ինքն է: Նա պատկանում է ծովի ու ավազի անապատների հին ժողովուրդներին, քարանձավների ու հովիտների, անտառների ու գետերի ժողովուրդներին: Նա սահում է գիշերվա մեջ ու ազատ է: Նա` աղջիկը, հեռանում է…

Ֆրանսերենից թարգմանեց Նունե Աբրահամյանը

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով