Եվա Զաքարյան. Ամպերի հեքիաթը

«Գարուն», 1972, 1
Ծնվել է 1954 թվականին:
1971 թ. ավարտել է Երևանի Կրուպսկայայի անվան դպրոցը։
Այժմ սովորում է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի առաջին կուրսում:

Ամպերի հեքիաթը

Մայրամուտի շողերը ողողել էին երկինքը: Ամպերը շիկնել էին անսպասելի ու հաճելի ջերմությունից:
Քամին չարաճճի խաղ էր սկսել ամպերի հետ, փչում էր ուժգին, ցրում նրանց երկնքով մեկ: Ամպերը սահում էին դեպի մայրամուտը, սուզվում լույսերի բոսորագույն ծովի մեջ:
Երկինքը գեղեցիկ էր ու հետաքրքիր: Երկիրը թաղվել էր կիսամութի մեջ, իսկ երկինքը դեռ վառ էր, լուսավոր: Երկնքում ամեն ինչ կար, ամեն ինչ պայծառ էր: Երկինքը նման էր հեքիաթի:
Ահա քամին սուրաց ու մի կտոր ամպ թռցրեց հեռո՜ւ, հեռու: Ամպիկը խրվեց վերջալույսի մեջ, պայծառացավ ու շիկնեց: Ամպիկը ամենագեղեցիկն էր ողջ երկնքում, ու քամին հպարտացավ իր ստեղծագործությամբ: Ամպիկը նման էր մի հրաշագեղ արքայազնի, բարձրահասակ ու սլացիկ: Նրա բոցեղեն, երկար մազերը թափվել էին ուսերին, ու նա գլուխը հպարտորեն թեքած՝ արևին էր նայում: Արքայազնը իսկապես որ անչափ գեղեցիկ էր, ոսկեհեր ու կապուտաչյա: Միայն թե այդ կապույտ, հրաշալի աչքերը անչափ թախծոտ էին, տխուր ու երազկոտ: Արքայազնը միայնակ էր, սարսափելի միայնակ: Քամին սուրաց ու շքեղ պալատներ առաջարկեց արքայազնին, բայց նա հրաժարվեց: Քամին անթիվ հպատակներ խոստացավ արքայազնին, բայց նա դարձյալ հրաժարվեց: Նրան հոգնեցրել էին շքեղ պալատները, հպատակները ձանձրույթ էին պատճառում: Արքայազնը լռություն էր երազում:
Լռությունը նրան դուր եկավ, բայց շուտով նա կրկին տխրեց ու միայնակ զգաց իրեն: Իսկ պալատ վերադառնալ չէր ուզում:
Նրա թախիծը կարոտի էր նման: Թվում էր, թե տենչում է ինչ-որ մի բան կամ ինչ-որ մե-կին, բայց թե ի՞նչ կամ ո՞ւմ, ինքն էլ չգիտեր: Դա մի անորոշ զգացում էր, բայց բուռն ու ճնշող:
Այդ թախիծը ցրելու համար քամին մեղմ փչեց, ու ծաղիկներ բացվեցին արքայազնի ոտքերի տակ, բացվեցին ու ժպտացին:
Հանկարծ արքայազնը անչափ ցանկացավ թաղվել ծաղիկների մեջ, շնչել նրանց բույրը: Ու նա պառկեց գետնին, խոտերի վրա ու փակեց աչքերը: Արևի շողերը խաղացին նրա կոպերի վրա, քամին շոյեց մազերը, ծաղիկները թեքվեցին նրա դեմքին, ու արքայազնին թվաց, թե ճերմակ ու քնքուշ մատներ սահեցին իր մազերի վրայով: Ու հանկարծ արքայազնը հասկացավ, որ ինքը քնքշանք է տենչում, թափանցիկ ժպիտ ու ծով աչքերի նայվածք, քամուց ծածանվող մազեր ու քնքշանք, քնքշանք… Միայն քնքշանք է պետք երջանիկ լինելու համար: Ու արքայազնը գնաց փնտրելու այն:
Քամին ուղեկցում էր նրան:
Արքայազնը երկար թափառեց, եղավ անթիվ քաղաքներում, շրջեց սարեր ու ձորեր, բայց փնտրածը չգտավ:
Մի օր էլ, երբ նա անցնում էր ամայի դաշտերով, կրկին միայնակ ու տխուր, հանկարծ հեռվում մի ամրոց նկատեց: Մոտեցավ ամրոցին ու հենց դռների մոտ, ամրոցի այգում տեսավ մի գեղեցիկ աղջիկ, որ նստել էր նույնպես միայնակ ու տխուր, հայացքը հառած մի անորոշ կետի: Արքայազնը երկար նայեց գեղեցիկ աղջկան: «Գուցե նա է, ում փնտրում էի»,— մտածեց ու ասաց բարձրաձայն.
— Բարի օր, աղջի՛կ:
Աղջիկը կրկին անշարժ էր ու լուռ:
— Բարի օր, աղջի՛կ,— կրկնեց արքայազնը:
Աղջիկը նայեց արքայազնին ու ասաց սառնությամբ.
— Ես արքայադուստր եմ:
— Օ՛, բարի օր, արքայադո՜ւստր,— շփոթված ասաց արքայազնը:
— Բարի օր, արքայա՜զն,— ասաց աղջիկը:
Հետո երկուսն էլ լռեցին:
Արքայազնը ցանկացավ ինչ-որ բան ասել, բայց ավելի շփոթվեց ու լռեց: Նա մոռացել էր այն ամենը, ինչ մտածել էր երկար ժամանակ, իսկ աղջիկը լուռ նրան էր դիտում:
Արքայազնը հանկարծ թեքվեց դեպի այգու այն կողմը, ուր ծաղիկներ էին, ու ասաց.
— Ի՜նչ գեղեցիկ են այս ծաղիկները:
Արքայադուստրը անորոշ թոթվեց ուսերը ու աչքերը հառեց գետնին:
Ծառի ճյուղին մի ծիտ ծլվլաց, ու արքայազնը վերև նայեց:
— Այստեղ թռչուններն ի՜նչ հրաշալի են երգում,— ասաց նա:
— Ծաղիկներն ամեն տեղ էլ միևնույնն են, իսկ թռչունները միշտ նույն տխուր ու ձանձրալի երգն են երգում,— ասաց աղջիկը:
— Իսկ ինչո՞ւ ես այդպես կարծում,— մռայլվելով հարցրեց արքայազնը:
Աղջիկը չպատասխանեց:
— Գնանք պալատ,— ասաց նա ու վեր կացավ,— գուցե պալատում ավելի հետաքրքիր լինի:
Արքայազնը կանգնել էր լուռ: Ծաղիկներն էլի ամենագեղեցիկն էին աշխարհում, իսկ թռչունները երգում էին առաջվա պես հրաշալի:
— Գնանք պալատ,— կրկնեց արքայադուստրը:
— Ես չեմ գա,— կտրուկ ասաց արքայազնը, շուռ եկավ ու դանդաղ հեռացավ:
Արքայադուստրը կրկին անորոշ թոթվեց ուսերը, դեմքը շրջեց ու հանդարտ քայլեց դեպի պալատ:
Երբ արդեն բավական հեռացել էր, արքայազնը հանկարծ կանգ առավ ու ետ նայեց: Բայց արդեն չքացել էին և՛ ամրոցը, և՛ նրա տիրուհին: Քամին խառնել էր նրանց ու քշել հեռու, մինչև երկնքի ծայրը:
Արքայազնը նստեց մի քարի ու դեմքը հենեց ձեռքերին:
— Դու տխո՞ւր ես, արքայա՛զն,— հարցրեց քամին:
— Տխուր եմ,— շշնջաց արքայազնը:
Մխիթարելու համար քամին շոյեց նրա մազերը: Արքայազնը ինքն էլ չիմացավ, թե ինչպես փակեց աչքերը, և քամին զգույշ ու անձայն տարավ նրան երկնքով: Ու երբ արքայազնը աչքերը կրկին բացեց, իրեն մի անմատչելի բարձունքի առաջ տեսավ, որի վրա մի մեծ ու հզոր ամրոց էր կանգնած:
Արքայազնը մոտեցավ ժայռեղեն բարձունքին ու վերև նայեց:
Ա՛հ, որքան դժվար էր այնտեղ բարձրանալը: Չկար մի կածան, նույնիսկ մի ոտնահետք, որ ցույց տար վերև գնալու ճանապարհը:
Արքայազնը ցանկացավ թողնել, հեռանալ, բայց հանկարծ կանգ առավ: «Դժվարամատույց է, բայց գուցե այն է, ինչ փնտրում եմ»,— մտածեց նա ու որոշեց ինչ գնով էլ լինի հաղթահարել բարձունքը: Տենչանքը ուժ տվեց նրան, հույսը` հաստա-տակամություն, ու նա դանդաղ սկսեց բարձրանալ դեպի վեր, դեպի անհաս ամրոցը:
Արդեն բավական բարձրացել էր, երբ կրկին վերև նայեց: Այնտեղ` բարձրում, քամուց ծածանվում ու իրեն ձեռքով էին անում ծաղիկներն ու թփերը, ու նրանց հետ ձեռքով ողջունում էր մի օդեղեն աղջիկ` ամպե շորերով: Արքայազնը ժպտալով պատասխանեց նրա ողջույնին ու ասես միանգամից ուժ առած` հաղթահարեց վերջին բարձունքը և հայտնվեց վերևում` ամրոցի մոտ:
— Օ՜, արքայա՜զն,— ասաց աղջիկն ու նետվեց նրա գիրկը:
Արքայազնը զգաց աղջկա մազերի բույրն ու երկար թարթիչների հպումը իր դեմքին:
— Օ՜, աղջի՜կ, աղջի՜կ,— երջանիկ շշնջաց արքայազնը:
— Դու առաջինն ես այստեղ,— շշնջաց աղջիկը:
— Ես երջանիկ եմ,— շշնջաց արքայազնը:
Նրանք այսպես մնացին մի պահ, հետո աղջիկը գլուխը դրեց արքայազնի ուսին:
Ես քեզ վաղուց էի սպասում, արքայազն,— ասաց աղջիկը:
— Ի՞նձ,— զարմացավ արքայազնը,—դու որտեղի՞ց գիտեիր, որ ես գալու եմ:
— Ես վաղուց էի սպասում որևէ մեկին և ահա, դու եկար:
— Որևէ մեկի՞ն…
Արքայազնը միանգամից տխրեց:
— Այո,— ասաց աղջիկը,— ամրոցն անմատչելի է, և այստեղ մարդիկ հազվադեպ են գալիս: Իսկ ես միայնակ էի ու տխուր: Այնքան եմ սպասել, մինչև մեկը գա: Եվ հիմա ուրախ եմ, որ եկար:
Արքայազնը շրջվել ու չէր նայում աղջկան:
— Իսկ ես կարծում էի, թե դու միայն ինձ էիր սպասում,— կամացուկ ասաց նա:
— Քե՞զ,— զարմացավ աղջիկը,— ես որտեղից իմանայի, որ դու գալու ես:
— Չգիտեմ,—դառնությամբ ասաց արքայազնը,— դա պետք է սրտով զգայիր:
Աղջիկն, ասես, ոչինչ չէր հասկանում: Նա շփոթված նայում էր արքայազնին:
— Ներիր ինձ, աղջիկ, ես այստեղ մնալ չեմ կարող,— մի փոքր լռությունից հետո ասաց արքայազնը:
— Ինչո՞ւ,— վախեցած ճչաց աղջիկն ու բռնեց նրա թևից:
Արքայազնը լուռ էր:
— Դու չգիտես, թե ինչ բան է մենակությունը: Իսկ այստեղ այլևս ոչ ոք չի զա: Մնա՛, խնդրում եմ,— լացակումած ասաց աղջիկը:
— Ներիր, չեմ կարող,—տխուր ասաց արքայազնը:
— Ես գիտեմ, որ այլևս ոչ ոք չի գա, ոչ ոք չի գա այստեղ,— հուսահատությամբ ճչաց աղջիկը:
— Մի օր կգա,— մխիթարեց արքայազնը:
— Կգա՞,— աղջիկը արցունքով ու հարցմունքով լի աչքերը բարձրացրեց նրա վրա:
Արքայազնը շրջվեց, որ չտեսնի այդ աչքերը:
— Մնաս բարով, աղջի՛կ,— ասաց արքայազնը ու արագ հեռացավ:
— Գնաս բարով, արքայազն,— հեծկլտալով ասաց աղջիկը նրա ետևից:
Արքայազնը ձեռքերով փակեց ականջներն ու ամբողջ ուժով վազեց, որ չլսի աղջկա հեծկլտոցը, չտեսնի նրա արցունքները:
— Նա չգիտե՛, որ ե՛ս էլ եմ մենակ,—գոռաց արքայազնը երկնքով մեկ:
Քամին լուռ էր:
Արքայազնը չէր տեսնում ոչինչ ու չէր լսում ոչինչ: Նա տխուր ու մենակ էր ավելի, քան երբևէ:
Վերջապես նա կանգ աոավ: Մտովի վերապատկերեց ամրոցը, որտեղից հեռացել էր, ու այն իրեն ավելի բարձր ու անմատչելի թվաց, իսկ աղջիկը՝ հավիտյան միայնակ:
— Դու լքեցիր նրան,— տխուր հառաչեց քամին:
Արքայազնը փակեց աչքերը:
— Խե՜ղճ աղջիկ,— շշնջաց նա:
— Ի՞նչ աղջիկ,— հանկարծ լսվեց կանացի մի ձայն:
Արքայազնը վայրկենապես սթափվեց: Նրա առջև կանգնած էր մի աղջիկ ու չարաճճի ժպիտով իրեն էր նայում:
— Ի՞նչ աղջիկ,— կրկնեց կանացի ձայնը` հաճելի ու փափուկ:
Արքայազնը ուղղեց մազերն ու շփոթված ժպտաց:
— Օ՜, դա կարևոր չէ:
— Այնուամենայնիվ, պետք է ասես` ո՞վ է նա` քո՞ւյր, ընկերուհի՞, կի՞ն, թե՞ սիրուհի:
— Նա… բայց… ինքս էլ չգիտեմ,—կմկմաց արքայազնը:
Աղջիկը ձեռքը թափ տվեց:
— Դատարկ բան է, չարժե մտածել: Իսկ ժամանակն այստեղ շատ ուրախ է անցնում:
Արքայազնը աղջկա ձայնի, շարժուձևի մեջ ինչ-որ բան նկատեց, որ իրեն այնքան էլ դուր չեկավ: Դուր չեկան նաև նրա ոլորված մազերը, հագուստը, արդուզարդը և այն շրջապատը, որտեղ ապրում էր աղջիկը:
— Իսկ ինձ թվում է, որ այստեղ շատ տխուր է,— ասաց արքայազնը:
— Տխո՞ւր,— զարմացավ աղջիկը, և այդ զարմանքը արքայազնին կեղծ թվաց:
— Այստեղ բոլորովին էլ տխուր չէ,— շարունակեց աղջիկը:— Ա՜յ, մենք հիմա ուրախ երաժշտություն կլսենք:
— 0՜, ո՛չ, խնդրում եմ, պետք չէ,— ասաց արքայազնը:
— Ինչո՞ւ,— հարցրեց աղջիկը:
— Տրամադրություն չունեմ,— պատասխանեց արքայազնը:
— Ինչո՞ւ,— կրկին հարցրեց աղջիկը ժպտալով:
— Չգիտեմ,— գրգռված ասաց արքայազնը,— երևի այն պատճառով, որ քեզ նման ուրախ ու անհոգ չեմ:
— Ա՜խ, դու ցավե՜ր ունես,— ծոր տվեց աղջիկն ու ծիծաղեց:
Արքայազնը դրանից բոլորովին չվիրավորվեց: Իսկ աղջկան թվաց, թե նա ձանձրանում է:
— Դե ի՞նչ,— ասաց աղջիկը, վերցրեց իր կիթառը ու մեկնեց արքայազնին,— ահա քեզ կիթառ, կարող ես երգել ու նվագել:
— Ես չեմ նվագում և ոչ էլ երգում եմ,— ասաց արքայազնը:
Նա ստում էր, բայց այդպես ասաց, որովհետև իրեն դուր էր գալիս աղջկա զարմանքն ու նրա աչքին տարօրինակ մարդ երևալը:
Աղջկա հոնքերը թռան մինչև ճակատը, ու նա զարմանքով նայեց արքայազնին:
— Հիմա հասկանալի է, թե ինչու ես դու տխուր,— ասաց աղջիկը:
Արքայազնը լուռ էր: Նա շատ լավ գիտեր, որ աղջիկը չի հասկանա իր տխրության իսկական պատճառը, ու դրա համար էլ ավելորդ համարեց բացատրել նրան:
— Գոնե եկ պարենք,— ասաց աղջիկը:
Հնչեց ուրախ երաժշտություն: Դա մի հին, արքայազնին վաղուց ծանոթ երգ էր: Աղջիկն սկսեց պարել: Սկզբում պարում էր հանդարտ, իսկ հետո` ավելի ու ավելի արագ: Նա կատաղորեն թափահարում էր մարմինը, ուսերը: Մազափնջերը թռչկոտում էին, մետաղյա զարդերը` զրնգում: Այդ պարը արքայազնին հիշեցրեց իրենց պալատը, պարահանդեսները, զվարճասեր ու մշտապես ուրախ ու անհոգ ձևացող մարդկանց, որոնցից ինքը բոլորովին հոգնել էր:
— Դե՛, եկ պարենք,— ասաց աղջիկն ու բռնեց նրա թևից:
— Ես պարել չգիտեմ,— ասաց արքայազնը:
— Մի՞թե,— կրկին զարմացավ աղջիկն ու սկսեց ծիծաղել:
Ամբողջ երկնքում հնչում էր նրա ծիծաղը, բարձր և մի քիչ էլ, գուցե, կեղծ, ինչպես նկատեց արքայազնը, ու նաև ջղաձիգ ու անիմաստ:
Հետո աղջիկը, ասես, միանգամից լրջացավ, կամ այդպես ձևացրեց ու ժպտալով հարցրեց.
— Լսիր, դու ո՞ր գյուղից ես եկել:
Եվ ապա տխուր ու ցածրաձայն ավելացրեց.
— Ափսոս միայն, որ արքայազն ես ու այդքան գեղեցիկ:
Արքայազնը քմծիծաղ տվեց: Նա հասկացավ, որ արդեն իր հեռանալու ժամանակն է:
— Մնաս բարով,— ասաց արքայազնը:
— Գնաս բարով,— ասաց աղջիկը:
Քամին փչեց, ու աղջիկը մի ակնթարթում չքացավ:
Արքայազնը հուզված չէր: Նա արդեն հոգնել էր տխրելուց ու թվում էր, թե մի քիչ անտարբեր է դարձել: Մնացել էր միայն թախիծը, նրբին ու անորոշ, կարոտի նման սուրբ ու անսահման խոր:
Նա մի լեռնային կածանի հանդիպեց ու գնաց դեպի լեռները: Բարձր էին լեռները, գեղեցիկ և անչափ խորհրդավոր: Եվ լեռների մեջ մի հովիտ կար ու մի արագահոս գետակ, որ մաքուր էր ու վճիտ, ինչպես ականակիտ աղբյուրը, իսկ ափին բարձր, սաղարթախիտ ծառեր կային:
Արքայազնը կանգ առավ: Նա հոգնած էր ու փոշոտ:
Այստեղ, այս կանաչ ու ստվերաշատ ծառերի մեջ համերգ էին բացել աշխարհի բոլոր թռչունները, իսկ գետակը փրփուր էր ցայտում ու պատմում տխուր ու հին և վաղուց մոռացված մի հեքիաթ:
— Կար-չկար մի աղջիկ…
Արքայազնը այս խոսքերը լսեց ասես երազում: Հետո հանկարծ սթափվեց ու ծիծաղեց ինքն իր վրա. գետակը հոսում էր ու կարկաչում, ինչպես բոլոր գետերն աշխարհում, իսկ հեքիաթը չկար, հեքիաթը չքացել էր: Գուցե այդպես ավելի լավ էր… Եվ արքայազնը ցանկացավ մոռանալ ամեն ինչ, ամե՜ն ինչ աշխարհում, նույնիսկ այն, ինչ փնտրում էր: Ինչ լա՜վ է շնչել ծաղիկների բույրը և լսել թռչունների դայլայլը: Դրանք ավելի քնքշանք ունեն…
Հանկարծ արքայազնը մի զրնգուն ծիծաղ լսեց: Լեռնային կածանով դեպի հովիտն էր վազում մի հերարձակ աղջիկ: Նրա երկար, գեղեցիկ մազերը ծածանվում էին քամուց, թռչուններն ուրախ ծլվլուն էին նրա համար, իսկ ոտքերի տակ մեղմորեն օրորվում էին ծաղիկները:
Բայց, աստվա՜ծ իմ, այս ի՛նչ ծիծաղելի տեսք ուներ աղջիկը: Հագնվել էր ինչպես մի փոքրիկ, չարաճճի տղա. մուգ-կապույտ տաբատ` անթիվ-անհամար գրպաններով և գրպաններից մեկում խրած մի ատրճանակ: Իհարկե, ոչ իսկական, այլ խաղալիք, բայց դե ոչի՜նչ, կարևորն այն էր, որ ատրճանակ էր:
Աղջիկը հանկարծ նկատեց արքայազնին ու շփոթված կանգ առավ: Հետո նայեց իր տարօրինակ հագուստին, շիկնեց ու ծիծաղեց ինքն իր վրա, սկզբում անվստահ, ապա ծիծաղեց ուրախ ու զրնգուն և հաճելի:
Արքայազնը նայեց աղջկան ու հանկարծ մոռացավ, որ հոգնած է ու փոշոտ, որ ինքը արքայազն է, իսկ աղջիկը` փոքրիկ է, դեռ բոլորովին երեխա: Ու ինքն էլ նրա հետ ծիծաղեց բարձր և ուրախ ու զրնգուն:
Հետո երկուսն էլ լսեցին ու նայեցին միմյանց:
Աղջիկը ոչ մեկի չէր փնտրում: Նա միայնակ չէր, նրա հետ էին ծաղիկներն ու թռչունները: Բայց հիմա ինչ-որ տխրեց միանգամից: Թռչունների դայլայլն ավելի գեղեցիկ թվաց նրան և ծաղիկների բույրն` ավելի հրաշալի: Բայց ինքն ինչ-որ տխուր էր:
Աղջիկը կրկին բարձրացրեց աչքերն ու ասես տեսավ արքայազնին առաջին անգամ:
Արքայազնն էլ առաջին անգամ տեսավ այդ աչքերը, հուզումնալից աչքերը, աչքեր, ուր կայծկլտացող աստղեր կան, ուր արտացոլված է երկինքն իր ամբողջ խորությամբ, եթերային աչքեր, որ ցրում են վիշտ ու հոգնություն և մի հայացքով պարգևում մոռացումի երկար պահեր: Ու դժվարությունից հույս են քաղում, խրախուսո՛ղ, անվհա՛տ աչքեր, կապույտ երազներով լի, ուր ամփոփված է ապրելու խորախորհուրդ իմաստն ու կյանքի սուրբ գաղտնիքը:
Հույսով ու լույսով և խոստումներով լեցուն աչքեր, ժպտացո՛ղ աչքեր, բայց ուր կա նաև ծովացած թախիծ ու քնքշանք, քնքշանք…
Հետո…
Հետո քամին` թեթևացած ու երջանիկ, փչեց ամբողջ ուժով: Երկու ամպերը մոտեցան իրար, ձուլվեցին, միացան ու հուշիկ գրկվեցին…
Եվ արևը մեկ անգամ էլ այրեց նրանց իր շեկ բոցերով ու մայր մտավ: Եվ երկինքը լցվեց խավարով…

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով