Գրիգոր Գրիգորյան. Երազողը

Ոտքերս շատ դանդաղ են առաջ շարժվում, ազդրերս քարացել ու ամեն մեկը մի հարյուր կիլոգրամ է դարձել: Փոխանակ սրանք մարմնիս տեղաշարժն ապահովեն, աստիճանաբար հակառակն է տեղի ունենում ու լծկան եզի պես, վառվող կուրծքս առաջ տնկած, ոտքերս քարշ եմ տալիս հետևիցս: Թթվածինը չի բավականացնում, շնչառությունս արդեն անկանոն է դարձել, ծնկներս պարբերաբար ծալվում են ու արդեն դժվարությամբ են դիմանում էս ծանրաբեռնվածությանը: Գագաթին բան չի մնացել, ճանապարհի իննսուն տոկոսն անցել-պրծել եմ ու մնում է ընդամենը մի քանի տասնյակ մետր հաղթահարել, բայց արի ու տես, որ էդ մի քանի տասնյակ մետրը քթիցս է գալիս: Սարը բարձրանալուց առաջ ամեն ինչ էնքան հեշտ էր թվում, գագաթը պարզ երևում էր, բարձրանալու ճանապարհը նախօրոք նախագծել էի, ուժերիս հավասարաչափ բաշխումը ծրագրավորել էի ու երբեք չէի մտածի, որ ինչ-որ խնդիրներ կունենամ նշանակետին հասնելու ճանապարհին: Հիմա էլ գագաթը շատ պարզ երևում է, ճանապարհն էլ շատ հստակ է, ուղղակի արդեն ոչ ուժերս են բավարար թվում, ոչ էլ քրտնած աչքերս են պարզ տեսնում: Բայց, Գո՛գ, դու նման դժվարություններ ես տեսե՞լ, քո անցած հարուստ ֆուտբոլային կյանքում նման մետրեր ես քո հետևում թողե՞լ: Կարևորը չկանգնելն է, կարևորը ընթացքն է, հենց ոտքերս զգացին դադարը, հենց զգացին, որ կարելի է կանգնել, իբր մի պահ հանգստանալ՝ էլ առաջ չեն գնա, մեկ քայլ անգամ չեմ անի, ստոր մատնիչի պես կդավաճանեն ու էսքան կատարած աշխատանքը կկորցնի ողջ իմաստը: Պետք է չմտածել ու անգիտակից բարձրանալ էս տարածությունը, ոչինչ չի կարող քեզ կոտրել, ոչի՛նչ:
Հիշո՞ւմ ես, որ Հայաստանի՝ տասնութ տարեկանների հավաքականով Պորտուգալիայից վերադառնալիս ոչ նախատեսված երկու օրանոց կանգառ ունեցանք Փարիզում: Օդանավակայանի կողքի «ԻԲԻՍ»-ում էինք մնում՝ Փարիզից մի քսանհինգ-երեսուն կիլոմետր հեռու: Տղերքը առավոտից իրիկուն բլոտ էին խաղում, ժամ էին սպանում, որ ժամը գար ու թռնեին Երևան: Ոտքները Փարիզ էր ընկել, ժամ էին սպանում՝ փոխանակ ժամերը երկարացնեին: Գնացել ընկել էի ոտքները, համոզում էի, ասում էի՝ էկեք գնանք քաղաք, սա Փարիզն ա, էս հաջողություն ա, որ սենց ա ստացվել, թարգեք էդ բլոտը, ձեր երևաններում էլ դա կխաղաք, էս կյանքում հնարավոր ա, որ էլ երբեք Փարիզում հայտնվելու բախտին չարժանանաք… Լավ է, մի երկու հոգու համոզեցի, ու սրանից-նրանից պարտքով փող վերցնելով, գնացինք սիրո քաղաք: Լավ օր էր, անձրևոտ եղանակ էր, իմ սիրած եղանակն էր, սիրում եմ էդ գարնանային թարմությունը: Իսկ Փարիզն անձրևի ժամանակ ուղղակի հեքիաթային էր թվում: Տաքսիով գնացինք, քաղաքի կենտրոնում իջանք ու, բնականաբար, ասացինք քայլենք, Էյֆելյան աշտարակը տեսնենք: Հիմա էս աշտարակը շատ պարզ երևում է ու թվում է հեսա, մի տասը րոպեում կհասնենք: Գնում, գնում ենք, Էյֆելյանը հեչ չի մոտիկանում մեզ, մենք իբր իր մոտ ենք գնում, բայց էդ անտեր մնացածը ոնց երևում էր, տենց էլ շարունակում էր երևալ, ու մենք այդպես էլ չէինք մոտենում աշտարակին: Ուղիղ երկուսուկես ժամ տևեց, մինչև հասանք էդ ահռելի երկաթյա կառույցին: Հիմա էս գագաթն է, շատ պարզ երևում է՝ հենա մի յոթանասուն-ութսուն մետր բարձրության վրա է, բայց վստահ չեմ, որ մոտակա կես ժամում կկարողանամ հասնել: Ու իբր էս սար բարձրանալու հաճույքը ո՞րն է, չեմ կարողանում հասկանալ: Առավոտից եկել ենք, մեզ տանջում ու տանջում ենք: Էն Էյֆելյանի դեպքում գոնե մի լավ նկարվեցինք, հետո Երևանում աղջիկների մոտ գլուխ էինք գովում, որ մոտիկից տեսել ենք, տակով անցել ենք, կողքից էլ նեգր չարչիներից «բռիլոկներ» ենք գնել: Բայց էս սար բարձրանալու հաճույքը դեռ չեմ կարողանում հասկանալ:
Չէ՛, բարձրանալու եմ հաստատ, կեսից հետ չեմ կանգնելու, երբե՛ք. չե՛մ ընդունել, չե՛մ հարգել ու չեմ հարգի էն մարդկանց, որոնք մի բան սկսում են ու ավարտին չեն հասցնում, իսկ հետո սկսում են պատճառներ փնտրել, ինչ-որ դատարկ հիմնավորումներ առաջ բերել՝ իրենց կիսատությունն արդարացնելու համար: Երկու հազար երեքի հունվարը հիշեցի, Ծաղկաձորում դաժան երկու շաբաթներ անցկացրինք: Հայկական ֆուտբոլում մի ընկեր Վահան ունեինք` իր տեսակի մեջ միակն ու անկրկնելին, ով բոլոր ֆուտբոլիստների ահ ու սարսափն էր: Ինքը թեթև աթլետիկայի մարզիչ էր, բայց հիմնականում ֆուտբոլային թիմերի հետ էր աշխատում: Ու նենց էր ստացվել, որ էդ տարվա մեր ծաղկաձորյան հավաքի ժամանակ ընկեր Վահանը լինելու էր մեր ֆիզիկական պատրաստվածության պատասխանատուն: Արդեն վախենալու ու սարսափելի էր հնչում: Նման տաժանակիր երկու շաբաթներ երբևէ չեմ ունեցել. ախր ֆուտբոլիստը պետք է միշտ գնդակով պարապի, ա՛յ ընկեր Վահան ջան: Մի վարժություն ուներ, թեստ էր էլի, կոչում էինք «յոթ անգամ հիսուն», պետք է մեկ րոպեում կարողանայինք յոթ անգամ հիսուն մետր արագացումով վազեինք՝ առանց դադար վերցնելու: Առաջին հինգ հիսունները հալած յուղի պես գնում էի ու թվում էր հեսա վերջին երկու հատն էլ նույն տեմպով կանեմ ու դուրս կգամ, բայց վեցերորդ հիսունից ոտքերս ներսից սկսում էր վառվել, ազդրերից սկսում էր ու այդպես իջնում մինչև ոտնաթաթերս: Քայլերս գնալով ավելի էր կարճանում, քանի որ ուժերս սպառվում էր ու ծնկներս արդեն վեր չէին բարձրանում: Իսկ վերջին հիսուն մետրը վազում էի լոկ կամքի, երբեք չկոտրվելու ու ոչինչ կիսատ չթողնելու սկզբունքային մոտեցման հաշվին, բայց միայն վերջին հիսուն մետրը անցնում էի տասը վայրկյանում. երբեք չէի կարողանում մեկ րոպեի մեջ տեղավորվել ու հանձնել էդ անմարդկային թեստը: Հետո մոտ քսան րոպե ուշքի էի գալիս ու հիմա պատկերացնում եմ, թե ինչ ծիծաղելի տեսք ունեի վերջին հիսուն մետր վազքի ժամանակ: Հա, հաստատ ծիծաղելի ու գուցե խղճուկ տեսք ունեի, բայց մեռնելով էլ լիներ՝ անցնում էի էդ տարածությունը, կիսատ երբեք չէի թողնում: Ու հիմա ոչ մի ձևով չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչպես ես՝ տասնհինգ տարուց ավելի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլով զբաղվողս, այսպիսի մեծ դժվարություններ եմ ունենում ընդամենը մի երեք հազար մետրանոց սարի գագաթը բարձրանալուց, իսկ մեր խմբի մյուս անդամները, որոնք նախկինում պրոֆեսիոնալ սպորտի հետ ընդհանրապես կապ չունեցող մաթեմատիկներ ու ծրագրավորողներ են, առանց լուրջ խնդիրների, արդեն գագաթին նստած, թեյ են խմում ու հաջորդ արշավի օրն են որոշում…
Վերջին քայլերս արդեն վստահ եմ դնում, մի քանի քայլ ու հանգիստ կարող եմ նստել: Տագնապն իսպառ վերացել է և նույնիսկ հիմա կարելի է շարժումներիս մի քիչ ձևական հանգստություն տալ: Վերջապես. արագ ուսապարկս իջացնում եմ, կոշիկներիս կապերը թուլացնում եմ, որ մի տասը րոպե հանգիստ նստեմ, ոչինչ չեմ ուզում անել, ուղղակի խաղաղ նստեմ, որ մարմինս մի քիչ հանգստանա:
— Հըը՜ը, ապո՛, հասար վերջը… առաջին անգամվա համար վատ չէր, ի՞նչ կասես,- մեր Վահագն էր դուխ տալիս:
— Լավ էր, լավ, մենակ թե վերջում կասես, թե որ պահը պետք ա վայելեմ, ուզում եմ հասկանալ, թե էս ամենի մեջ կայֆը որն ա…
— Հոբա՛ր, էդ ասելով կամ պատմելով չի, մի քիչ հանգստացի ու արի չայ խմելու, կարող ա դրանից հետո մի բան հասկանաս:
Այ ախպեր, թողեք հանգիստ նստեմ ինձ համար. գլուխս վառվում է, բայց գլխարկը չի կարելի հանել, տեղում մինինգիտ կբռնեմ: Ոտքերիս ծանրությունը չի անցնում, մի հատ տաք վաննա է պետք, որը, ցավոք սրտի, էս սարերում դեռ չեն նախատեսել: Բայց արդեն պետք է գնամ տղերքի մոտ, տպավորություն չստեղծվի, թե էնքան վատ եմ, որ չեմ կարողանում տեղիցս շարժվել, չնայած, որ թողեին՝ մի ժամ կարելի էր հենվել քարին ու անշարժ նստել: Փոքրիկ սրբիչով երեսիս քրտինքը սրբում եմ, ինձ նեղություն տալով ոտքի եմ կանգնում, ուսապարկս վերցնում եմ, որ գնամ էն տարօրինակ խմբի մոտ: Մի քանի քայլ դնում եմ թե չէ, քարե արձանի նման պապանձվում եմ: Դիմացս մի շշմելու գեղեցկություն է, մի տեսարան է բացվել, որ ոչ մի վիպասան չէր կարողանա ճշգրիտ նկարագրել իր ամենալավ գրքում: Ամեն ինչ էնքան անասելի բնական է թվում, որ անմիջապես հոգնածություն, ծանրություն, հոդացավեր վերանում են: Ամեն օր էլ մայրամուտ լինում է ու երևի ամեն օր էլ, արևի մայր մտնելու ժամանակ երկնքում գեղեցիկ գույներ են հայտնվում, բայց էն պատկերների խորությունն ու գունեղությունը, որը հիմա բացվել է առաջս երեք հազար մետր բարձրությունից, ես երբեք չեմ տեսել: Էնքան թեթև եմ զգում, էնքան ուժեղ եմ ինձ զգում էս պահին, որ ուզում եմ ինչ-որ լավ բան անել, ուզում եմ սեփական մարմնիս շնորհակալություն հայտնել, ինչ-որ հաճելի բան անել նրա համար, որ չքաշեց, չմատնեց ինձ ու էս նիրվանային արժանացրեց: Նստում եմ քարին, ուսապարկի մեջ կինս թերմոսով տաք սուրճ էր դրել, մի բաժակ լցնում ու սկսում եմ վայելել էս վայրկյանները: Հասկանում եմ, գիտակցում եմ, որ ամեն բան անցողիկ է, անկուշտ ագահի պես պետք է ամեն ինչ կորզել էսօրվա մայրամուտից: Աչքս ընկնում է ուսապարկի միջի գրքերի վրա, երկուսն են՝ մեկը ոչ շատ հաստ, կանաչ կազմով գիրք է, իսկ մյուսի վերնագիրը «ԱՆՄԱՀՈՒԹՅՈՒՆ» է: Վերցնում եմ «ԱՆՄԱՀՈՒԹՅՈՒՆ»-ը, բջջայինով Կոմիտասի «ԷՐԶՐՈՒՄԻ ՇՈՐՈՐ»-ն եմ միացնում ու սկսում եմ կարդալ: Երբեք բախտ չեմ ունեցել զբաղվել ընթերցանությամբ երեք հազար մետր բարձության վրա: Մի պահ դուրս եմ գալիս հոգնած մարմնիս կաղապարի միջից, մի փոքր հեռու եմ գնում ու կողքից փորձում ինքս ինձ նայել. բարձունքին խաղաղ նստած, Կոմիտաս լսելով՝ գիրք եմ կարդում, իսկ ետևում՝ անծիր խորության մեջ, բոսորագույն մայրամուտն է, որի անիրական գեղեցկությունը կարող է անմահություն խոստանալ յուրաքանչյուր երազողին…

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով