Ամիր Օր. Բանաստեղծություններ

Ծնվել է Թել Ավիվում 1956 թ: Զբաղվել է հովվությամբ, շինարարությամբ և ռեստավրացիայով։ Փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն է ուսանել Երուսաղեմի Եբրայական համալսարանում, ուր և ապա դասավանդել է պատմություն ու հին հունական աստվածաբանություն։ Հիմնել և ղեկավարում է «Իսրայելում պոեզիայի խրախուսման Հելիկոն միությունը»։ «Հելիկոն» հանդեսի խմբագիրն է։ Ստացած բազմաթիվ պարգևների թվում են «Վարչապետի մրցանակը», Իսրայելի հրատարակիչների միության «Մորդեխայ Բերնստայն» մրցանակը, ինչպես նաև Իսրայելի մշակույթի նախարարության պատվավոր մրցանակը՝ հունական դասական պոեզիայից կատարած թարգմանությունների համար։

ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆ

Սա բանաստեղծություն է մեկ այլ դարի համար, որը նախորդից չի տարբերվի։
Այն թաքնված կմնա բառերի կույտի տակ, մինչև որ

ավազե ժամացույցի վերջին թափվող հատիկների արանքում
հանկարծ ի հայտ գա, ինչպես նավը՝ շշի միջից։ Բանաստեղծությունն այս,

որ խոսելու է անմեղությունից։ Եվ հասարակ մարդիկ, որոնց, թվում էր,
ձևել է ժամանակը՝ որպես ծանրաշարժ աստվածների,

իրենց ականջները բաց կանեն նրա առջև՝ առանց որևէ նորահայտ պատճառի,
օձերի նման հանկարծ վեր կուռցնեն իրենց մեջքը

աղբուտի միջից, և այլևս տեղ չի լինի շտապելու,
և նրա սկիզբը տարբեր չի լինի ավարտից։

Այն հարուստ չի լինի, ոչ էլ աղքատ։
Ստիպված չի լինի խոստումներ տալ,

որ հետո կատարի խոստացածը,
ժլատություն չի անի, ոչ էլ այս ու այն կողմ կվազի։

Այս բանաստեղծությունը, եթե քեզ հետ է խոսում, կի՛ն,
քեզ մուսա֊քույր չի անվանի, ոչ էլ սեր կանի հետդ իր հայրերի պես։

Իսկ եթե քեզ հետ, ա՛յր, քեզ չի լինի ոչ ծառա, ոչ տեր, շպար չի դնի,
ոչ էլ դեն կնետի իր բառերը կամ մարմինը, որովհետև այն չունի, չունի —

ի՞նչ։ Գուցե հիմա անվանեմ այն այստեղ՝ դարիս խեղյալ բանաստեղծությունը.
ահա՛ նա՝ այնքան առողջ, որ խեղյալ, հազիվ քարշ է տալիս ոտքերը

ժամանակիս կպչուն մտքերի հորձանքում, կանգնեցվում է՝
որ ստուգեն իր փաստաթղթերն ու համրեն ունեցած֊չունեցածը

պարզուկ համրիչով։ Իր գույքը՝ ծաղիկներ ու ամրակներ,
դիակներ (այո, չվախենաք), գավաթներ։ Ամրակներից հետո՝ նաև թիթեռներ,

և շատ ոտնահետքեր։ Եվ այլ ծուղակներ ու դարակներ՝ գիտակ քննադատների
փաստարկների համար, ու նաև, զուտ զվարճություն որպես, ատամն

առ ատաման, քամելեոնի հնադարյան ինքնավստահությամբ. ժպտում է
ու չգիտի, որ իր գույները վաղուց արդեն ասացվածք են դարձել։

Կամ էլ ուրիշի բախտը փորձողի առեղծվածային հրճվանքով՝
ետուառաջի խաղերում, որոնց միակ նպատակը, այսպես ասենք,

մի քիչ հաճույքն է՝ տողի տևողությամբ։ Նարնջագույնը քսիր
իրիկնային երկնքի կապույտին։ Եղավ։ Ավելացրու մի ամպ։ Բարձրացիր վրան,

նայիր ներքև՝ ծով ու ծով, ավազ ու ավազ։
Կամ մատները՝ տասը հոդավոր որդեր,

գալարվում են անպատմելի մի թովչանքով։ Տես՝ նրանք իրենց մեջ են առել
մի գունդ, որն անկատար շրջագիծ ունի, հյութեղ է ու հրաշալի։ Ավելին՝

դու կարող ես բառեր արտասանել (սա միրգ է, անունն է՝
դեղձ)։ Եվ այդ բառերը համը կունենան

գոյության և ձայնը՝ զարմացող հայացքի,
ոչ թե ճռնչացող մտքի։ Ահա և բանաստեղծությունը՝

այն ձայն է տալիս ավազների մեջ ոտքիդ կպած ձյութին,
դեն նետված շշերին, իր իսկ բառերին։ Այն

տեսնում է միայն՝ սևը սպիտակի վրա, թափանցիկ, կամ անհարթ։
Այն ավելի պակաս մերկ չէ, քան դու։ Ոչ էլ ավելի շատ է մերկ։

Այն ճշգրիտ է։ Եվ նրա ճշգրտության չափը՝ մայրացած շան մարմնի ծալքերը,
թաղարի միջի մանուշակները, մազի գալարը՝ լոգարանի եզրին։

Արարածներն այստեղ չեն ցանկանում գիտենալ։ Արարածներն
այնտեղ ցանկանում են, բայց նրանք, ահա,

կարող են տեղափոխվել այստեղ, հին այս վայրը,
որ ասում է միայն՝ ես, առանց դադար,

առանց դու։ Շունը մեկնվել է կեսօրվա արևի տակ
և իրեն չի տարբերում ճանճերից։

ԿԻՆԸ ՀԱՎԱՔՈՒՄ Է

Ընտրել։
Դեն նետել, ընտրել, դեն նետել, ընտրել։
Դեն նետել։

Հույսի թելը առաջնորդում է դեպի
սպանդանոցի բույրերը։
Այնտեղ մորթում են տոնի համար։
Այնտեղ շոշափումը մերկացնում է
ոչ կատարելապես քողարկված միտքը
կատարելապես ամբարտավան հայացքում։
Մեկ առ մեկ, մեղադրական ապացույցներով
կինը հավաքում է իմ մարմնի մասերը։

Նա թաքունն է ուզում։ Ուզում է բոլոր
գաղտնի մանրամասները։
Մաս առ մաս
մաշկահան է անում ինձ ու հեկեկում։
Այս սոխը ծաղիկ կտա, ասում է։
Այս սոխը ծաղիկ չի տա, ասում է։
Սիրում է ինձ, չի սիրում, սիրում է ինձ,
չի սիրում։

Բախտախաղի դրած ամեն ինչ՝
ընդդեմ աշնան,
հաշվում է պահպանակները՝ փաթեթի մեջ եղած։
Իր բոլոր շուրթերը
սեր են ուզում.
ատում է ինձ, չի ատում, ատում է ինձ,
չի ատում։

ԲԱՐԲԱՐՈՍՆԵՐԸ (ԵՐԿՐՈՐԴ ԱՐԱՐ)

Իզուր չէր, որ սպասում էինք բարբարոսների,
իզուր չէր՝ հավաքվեցինք քաղաքի հրապարակում,
մեր մեծերը պաշտոնական հանդերձ էին կրում
և իրենց խոսքն էին փորձում՝ դեպքի առթիվ։
Իզուր չէր՝ վար բերեցինք մեր տաճարները
և նորերը բարձրացրինք՝ իրենց աստվածներին,
այրեցինք մեր գրքերը,
որոնցում ոչինչ չկար իրենց հարմար։
Ինչպես մարգարեներն էին ասել՝ եկան բարբարոսները,
վերցրին քաղաքի բանալիները թագավորի ձեռքից։
Բայց նրանց հագին ամենօրյա հանդերձ էր,
և նրանց օրենքները պետության օրենքներ էին։
Նրանք հրամայում էին մեզ մեր իսկ լեզվով,
և մենք անկարող էինք այլևս հիշել՝
ե՞րբ էր, որ բարբարոսները եկան։

ՏԱՊԱՆԱԳԻՐ

Ընդհատի՛ր մի պահ ճանապարհդ, անցորդ,
Նստիր վազերի մեջ կամ թթենու տակ,
Ջրի ու ստվերի արանքում, այս սպիտակ քարին
Ես եմ պառկած՝ տղա և կայսր։

Դեմքս սառը մարմար է, ձեռքերս, ոտքերս
Բաղեղն է պատել,
Կար ժամանակ՝ ոտքիս տակ էր աշխարհը,
Բայց չհասա այնտեղ, ուր ուզո՛ւմ էի հասնել։

Ընդհատի՛ր մի պահ ճանապարհդ, անցորդ,
Քաղիր վայրի թութը ու ճզմիր դեմքիս։

ԱՂԵՂՆԱՎՈՐԸ

Ես ավելի արագ եմ, քան քամին,
նետս ավելի արագ է, քան ոտքերս,
ես հանում եմ հագուստս,
բառերս, դեմքս —
առաջ, առաջ։ Բարձր երկնքից
քամու թևի հետ սլացող բազեն
դանդաղ է աչքիս։
Առա՛ջ, կյանք իմ,
կյանքի՛ց անդին։
Բարձունքի և անդունդի արանքով
դեպի ոչինչը, դեպի անքամի լռությունը՝
ես
ցատկում եմ,
բռնում եմ նետս ատամներովս։

Մարինե Պետրոսյանի թարգմանությամբ
Եբրայերենից տողացի թարգմ.՝ Գ. Ֆայվուշի

«Գարուն», 2001, 2

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով