Առնոլդ Աղաբաբյան. Ուղեկցուհին

«Գարուն», 1967, 3
«Բարև, ես եմ» կինոնկարի սցենարիստ Առնոլդ Աղաբաբյանը այս տարվա հունվարին («Գառնի» կինոնկարով) հանդես եկավ նաև որպես կինոռեժիսոր: Մենք ուրախ ենք՝ այսօր նրան մեր ընթերցողներին ներկայացնելու իբրև արձակագիր:

Գալյան ուղեկցուհի է: Թե ինչու, ես այդ հետո կպատմեմ: Իսկ հիմա, երբ իրիկնային աղջամուղջը պարուրում է քաղաքը և Լենինի պողոտայի այն անկյունը, որը օպերային թատրոնի մոտ է գտնվում, լցվում է լավ հագնված տղաներով ու աղջիկներով, Գալյան տնից դուրս է գալիս սև համազգեստը հագին և գնում է աշխատանքի: Գալյան այդ շորով նման է Կուբայի աղջիկներին:
Նա կարող էր պողոտայով ուղիղ իջնել և նստել կայարան գնացող տրոլեյբուսը, բայց, ինչպես միշտ, պողոտան կտրում-անցնում է, որպեսզի քայլի այդ աշխուժացած անկյունով: Ընդ որում այդ պահերը Գալյայի համար լինում էին հաճելի և մի փոքր տխուր: Հաճելի, որովհետև նա իրեն լուրջ գործերով մտահոգված միակ մարդն էր զգում: Տխուր, որովհետև նրան թվում էր, թե քաղաքում ամենահետաքրքիր իրադարձությունները տեղի են ունենում իր ուղևորվելուց հետո: Այդպես էլ հենց հիմա է: Նա անցնում է այդտեղ կանգնած աղջիկների ու տղաների միջով, և ինչ-որ մեկը նրան ձայն է տալիս.
— Գալյա՛:
Գալյան ետ է նայում: Դա նրա ընկերուհին է: Նրանք համբուրվում են: Այնուհետև նրանց միջև սկիզբ է առնում այնպիսի խոսակցություն, որն ինչքան էլ ուզում է կողմնակի մարդը լսի, միևնույն է, ոչ մի տրամաբանական հետևողականություն չի կարող որսալ, և որը երկու աղջիկ կարող են շարունակել անվերջ:
— Ուղևորվո՞ւմ ես:
— Ըհը:
— Դու օտար լեզուներում չես եղե՞լ:
— Վա՛յ, ես դարձյալ չհասցրի:
— Գիտես, ես էլ չեմ եղել: Ասում են, համալսարանում այս տարի բոլորովին կոնկուրս չի լինելու: Բայց հավատալս չի գալիս: Ապա լսիր… Եվ ընկերուհին ինչ-որ անծանոթ մի մեղեդի է երգում: Ընկերուհու ձայնը շատ հաճելի է, և մեղեդին Գալյային դուր է գալիս: Նրանցից քիչ այն կողմը կանգնած մի տղա հարցնում է.
— Դա Էլլա Ֆիտցջերա՞լդն է:
— Չգիտեմ,— խստորեն պատասխանում է ընկերուհին և Գալյային քաշում մի կողմ: Գալյան փորձում է երգել մեղեդին, բայց չի ստացվում:
— Ապա մի անգամ էլ երգիր,— խնդրում է նա ընկերուհուն:
Ընկերուհին սիրով երգում է: Հետո վրա է բերում:
— Շատ լավն է, ճի՞շտ է: Վահանը ձայնագրությունը բերել էր մոտս: Երբ վերադառնաս, կգաս, կնվագենք: Լսիր, Գալյա, ինձ համար կապրոնե գուլպաներ բեր, միայն ոչ թե քսան, այլ տասնինը համարը, չե՞ս մոռանա:
Եվ Գալյան հիշում է, որ ինքը աշխատանքի պետք է գնա: Նա վայրկենապես սթափվում է և նայում ժամացույցին:
— Այստեղի կապրոնը բանի պետք չէ…
— Դե լավ, ես վազեցի,— ասում է Գալյան: Նրանք հապշտապ համբուրվում են, և Գալյան, անցնելով պողոտայի մյուս կողմը, իրեն գցում է շարժվող տրոլեյբուսի մեջ…
Այնուհետև, դիսպետչերականը վերջացնելուց հետո, Գալյան գնում է իր զուգընկերուհու՝ Դաշա մորաքրոջ հետ, որը դյուցազնական կազմվածքով մի տարեց կին է: Նրանք քայլում են դեռ դատարկ վագոնաշարի երկայնքով, անցնում են ան-մարդ կառամատույցով՝ երբեմն-երրեմն փոխանակելով ինչ-որ կցկտուր նախադասություններ.
— Ուրեմն հիմա ես… իսկ գիշերը՝ դու,— ճշտում է Դաշա մորաքույրը:
— Ըհը,— կարճ համաձայնում է Գալյան: Այդպես նրանք առանց որևէ արտակարգ դեպքերի, հասնում են իրենց վագոնին…
Գալյան այդպես էլ ենթադրում էր, որ նախընթաց հերթափոխությանը վագոնն առանց մաքրելու կթողնի:
— Չեն էլ ամաչում,— մրթմրթում է նա, մաքրելով միջանցքը:— Պարազիտներ: Հազար անգամ ասել ենք…
Իսկ միջանցքում հայտնվում է առաջին ուղևորը: Գալյան տեսնամ է նրա ճռճռացող, փայլուն կոշիկները և վանդակապատ ճամպրուկը:
— Քսանյոթերո՛րդ,— խիստ, դատավորական տոնով ասում է ուղևորը և կանգ առնում Գալյայի մոտ:
Գալյան զարմացած նրան է նայում:
— Ի՞նչ:
— Որտե՞ղ է քսանյոթերորդ տեղը,— հարցնում է ուղևորը էլ ավելի խիստ:
— Նախավերջին կուպեն:
— Լավ,— նա շարունակում է կանգնած մնալ՝ ըստ երևույթին փնտրելով ավելի խիստ մի հարց, և հարմար ոչինչ չգտնելով, նույնքան սպառնագին ճշտում է.
— Ներքևո՞ւմ:
— Այո:
Նա գլուխը տմբացնում է և միջանցքով շարժվում առաջ: Գալյան ոչինչ չհասկացող հայացքով ուղեկցում է նրան և նորից ձեռնամուխ լինում իր գործին: Նրա կողքով անցնում են այլ ուղևորներ՝ լուռ, ինչպես դավադիրները: Առհասարակ գիշերը մեկնող ուղևորները որպես կանոն լռակյաց են, քնատ են լինում, կարծես քնից չեն կշտացել: Գալյան ավլում է և տեսնում միայն կողքով անցնողների ոտքերը: Հետո ոմանք, ովքեր խիստ շտապում են, նրա մոտ կանգ են առնում և հուզմունքով հարցնում:
— Քսանյոթերորդ տեղը եկա՞վ:
Դա քրտնամխած մի տղամարդ է՝ փաթեթներ ու տուփեր գրկած:
— Նախավերջին կուպեն,— պատասխանում է Գալյան:
— Հասկանալի է,— գլխով է անում տղամարդը,— իսկ տեղը ներքևո՞ւմ է:
— Այո:
— Սքանչելի է:
Եվ տղամարդը շարժվում է դեպի նախավերջին կուպեն:
Իսկ Գալյան նորից է ձեռքն առնում ավելը: Նրա կողքով ոտքեր էին անցնում, լսվում էին ճամպրուկների թխկթխկոցներ, մինչև վերջը չասված բացականչությունների բեկորներ: Հետո սրածայր կիսակոշիկները բացականչեցին.
— Ստյոպա՛, դերասանական պրոբլեմը մեր ողբերգությունն է: Տվեք ինձ մեծ դերասաններ, և ես մեծ ֆիլմ կստեղծեմ: Ես այդ պետք է անեմ:
— Այո՛, այո,— համաձայնեց երկրորդը,— Միշել Մորգան կամ Մերիլին Մոնրո… Ա՜յ թե կին եմ ասել: Լա՜վ ոտքեր ունի:
— Կատակ ե՞ք անում,— նույն տոնով շարունակեցին սրածայր կոշիկները:— Դա մեր ողբերգությո՛ւնն է, հատկապես դա՛:
Գալյան նայեց նրանց ետևից: Մեծ դերասաններ պահանջող մարդը թևի տակ դրած նարդի էր տանում:
— Ընկե՛ր, ընկե՛ր,— հանկարծ Գալյան լսում է Դաշա մորաքրոջ վրդովված ձայնը:
— Գալյան, բնազդորեն, առանց հասկանալու, թե բանն ինչումն է, վազում է միջանցքով և փակում ոչ բարձրահասակ, հսկայական ճամպրուկը ձեռքին ինչ-որ մի տղամարդու ճանապարհը։ Դաշա մորաքույրը հասնում է նրա հետևից:
— Ընկեր, ներկայացրեք երեխայի ծննդականը:
— Իսկ ես ինչո՞ւ պետք է ծննդական տանեի Մոսկվա,— կատաղում է տղամարդը և ճգնում ճամպրուկը խրել Գալյայի և պատի արանքը:
— Սպասեցե՛ք, ընկեր,— կանգնեցնում է նրան Գալյան և ետ հրում ճամպրուկը:
— Դու է՞լ,— արհամարհանքով ասում է նրան տղամարդը:— Ջահել աղջիկ ես:
— Երեխայի համար տոմս վերցրեք,— պահանջում է Դաշա մորաքույրը:
— Երեխան դեռ հինգ տարեկան էլ չկա: Հո մեղավոր չեմ, որ նա բարձրահասակ է,— զայրույթով ասում է տղամարդը:
— Ես ոչինչ չգիտեմ,— ասում է Գալյան,— վերցրե՛ք:
— «Ոչինչ չգիտե՛մ»: Դու բան իմացող լինեիր, ինստիտուտում կնստեիր և ոչ թե ավելը ձեռքիդ կցցվեիր այստեղ:
— Դա ձեր գործը չէ:
— Այդ էր պակաս, որ իմ գործը լիներ,— խայթում է տղամարդը, արդեն հաշտվելով իր վիճակի հետ:
Դաշա մորաքրոջ հետևից հայտնվում է կատարվածի նկատմամբ բոլորովին անտարբեր, մոտ յոթ տարեկան մի նիհար տղա: Ուղևորը ճամպրուկով շրմփացնելով ետ է դառնում և հանկարծ նորից սկսում պոռթկալ.
— Իսկ ես հիմա որտեղի՞ց կարող եմ տոմս ճարել: Գնացքը, ուր որ է, կշարժվի:
— Չգիտեմ, չգիտեմ,— հեռացնում էր նրան Գալյան:
— Իսկ դու ի՞նչ գիտես առհասարակ,—հարձակվում է նրա վրա ուղևորը:— Գնացքը հիմա ուր որ է կշարժվի, հասկանո՞ւմ ես, թե չէ…
Գնացքն արդեն գնում էր:
Գալյան կանգնած էր միջանցքում և, ճակատը ապակուն հենած, նայում էր արվարձանի ետ փախչող հատուկենտ լույսերին, որոնք գնալով դառնում էին ոչ միայն ավելի ու ավելի հազվադեպ, այլև այնպես աղոտ, որ թվում էր, թե գնաց-քի հեռանալու հետ միասին նվազում է նաև էլեկ-տրականության ուժը:
Բաց կուպեից, ուր մտել էր նարդին թևի տակ դրած մարդը, լսվում էին խաղաքարերի շխկշխկոց ու բացականչություններ.
— Շեշ ու բե՛շ:
— Բայց ես տեսնում եմ, հասկանո՞ւմ ես, Ստյոպա, տեսնում եմ… Աղջկա ճչոցից պատռվող բերանը և լսում նրա աղմուկը. «Մամա… ներիր», դու իրավունք չունես այստեղ փակելու:
— Ներողության:
Գալյան հոգոց հանեց և գնաց իր կուպեն: Նա նստեց պատուհանի մոտ և փորձեց վերհիշել այն մեղեդին, որը ընկերուհին էր երգում նրա համար: Ոչինշ չէր ստացվում: Գալյան զայրացավ և սկսեց երգել «Սեֆիեի»-ն:
Հետո դուռը բացվեց, և կուպե մտավ Դաշա մորաքույրը: Նա լապտերը կախեց, նստեց և հորանջեց:
— Մասիսն անցանք,— ասաց նա:
Գալյան գլխով արեց:
— Բա խի՞ չես քնում:
— Քունս չի տանում:
Դաշա մորաքույրը մի պահ մտածեց և իսկույն առաջարկության արեց:
— Խաղա՞նք:
— Եկեք խաղանք,— համաձայնեց Գալյան: Նա փոքրիկ սեղանից վերցրեց ճամպրուկը և բարձրացավ նստարանին: Գալյայի շրջազգեստը նեղ էր, և նա ստիպված եղավ քշել ծնկներից վերև:
Էլ ումի՞ց պետք է ամաչեց, երբ սենյակում ինքն ու Դաշա մորաքույրն էին:
Դաշա մորաքույրը թղթերը բաժանեց:
— Իսկ երրորդ բրիգադը նորից պրեմիա է ստացել,— հաղորդեց նա:
— Իհարկե,—վրդովվեց Գալյան:— Հերթափոխից հետո նրանք չեն հավաքում, իսկ պրեմիան միշտ նրանց է հասնում: Մարդ վերցնի և գրի թերթին…
— Է, է՜, նրանց բրիգադիրն էն տեսակ մի ճարպիկն է, որ ձեռքիցը բան չի պրծնի: Քո ձեռքինը փոքր կոզի՞րն է:
— Յոթնոցը:
— Խաղա:
Եվ, Գալյան իսկական տղամարդ խաղացողի նման, առաջին թուղթը շրփացրեց սեղանին:
— Իսկ մենք, ա՛յ թե ոնց կպատասխանենք քեզ,— շրփացրեց նաև Դաշա մորաքույրը:
— Իսկ սրան ի՞նչ կասես:
— Դրան ել հետը…
Դուռն աղմուկով ետ գնաց: Գալյան շրջազգեստի փեշերը իսկույն քաշեց ներքև:
Շեմին կանգնած էր կռիվ սարքող նույն ուղևորը: Նա, ըստ երևույթին, հասցրեց տեսնել Գալյայի մերկ ազդրերը և աչքով արեց նրան:
— Ի՞նչ եք ուզում,— հարցրեց Գալյան:
— Թեյ կարելի՞ է:
Գալյան ու Դաշա մորաքույրը միաժամանակ վրդովվեցին.
— Հիմա ի՞նչ թեյի ժամանակ է:
— Արդեն ժամի մեկն է: Անհարմար էլ չեք զգում:
— Դե լավ, լավ, ձայներդ գցեցիք գլուխներդ,— շփոթվեց տղամարդը:— Երեխայի համար եմ ուզում:
— Ձեր երեխան վաղուց է քնել, դուք եք, որ թափառում եք…
— Դուք էլ, ձեր թեյն էլ,— ուղևորը գնաց, դուռը բաց թողնելով:
Գալյան նայեց նրա հետևից ու քրքջաց:
— Մի տես, գրողի տարածը ցուրտը ո՞նց ներս բերեց,— փնթփնթաց Դաշա մորաքույրը:
— Անունը գարուն է, բայց մարմիններս դեռ գոլ չի ընկել:— Նա սկսեց խաղաթղթերը հավաքել:
Այնուհետև լռեցին՝ ականջ դնելով անիվների թխկթխկոցին: Հետո Դաշա մորաքույրը մտածկոտ ասաց.
— Թե ինչի՞ են տղամարդիկ մեզանից՝ կանանցիցս շուտ ծերանամ: Օրինակ, ես: Առանձնապես հո ծերացած չեմ, իմ մարդս չորացել, մնացել է: Վոլոգդայում էինք ապրում… մրսում էր: Ամբողջ ամառը վալենկաները ոտքերից չհանեց: Արի տեղափոխվենք, ասում է, հարավ: Վեր կացանք ու եկանք Երևան: Իսկ ձմեռները էստեղ էլ է ցուրտ, ոնց որ Վոլոգդայում…
Գալյան լուռ լսում էր և կարեկցությամբ գլխով անում:
Մորաքույր Դաշան ձեռք տվեց ջեռուցման խողովակին և ասաց.
— Վառարանը պետք է վառվի:
— Ըհը՛:— Գալյան տեղից ելավ:
— Պառկիր, պառկիր-քնիր: Թե չէ հետո քնով կընկնես, կայարանդ կանցնես:
— Չէ… քունս չի տանում:— Գալյան դուրս եկավ և քայլեց միջանցքով: Նարդի խաղացողների կուպեն բաց էր: Նրանց սեղանին մի շիշ գինի էր դրած, իսկ իրենք տաքացած նարդի էին խաղում և խաղաքարերով շխկշխկացնում: Մյուս կուպեում թեյ ուզող ուղևորը երեխայի հետ անկողինն էր գցում:
— Սպասիր,— ասում էր հայրը:— Ուրեմն, սա սավանն է, թե չէ… սավանը սա է:
— Դա փոքր է,— պատասխանեց տղան:
— Ինչո՞ւ է փոքր, ինչո՞ւ: Եթե… երկու սավան պետք է լինի… — Եվ տղամարդը սկսեց բռունցքներով ներքնակի տակ խրել սավանի ծայրերը: Սավանը ոլորվում էր և այլևս չէր ուղղվում:
— Թողեք ես գցեմ անկողինը,— ասաց Գալյան:
— Առանց քեզ էլ յոլա կգնանք,— թշնամանքով ասաց տղամարդը:
— Դա իմ պարտականությունն է,— ասաց Գալյան:
— Էդ դեպքում գցիր,— հսւմաձայնեց տղամարդը:
Գալյան անկողինը գցեց:
— Թող երեխան այստեղ քնի,— ասաց Գալյան:
— Թող քնի,—համաձայնեց տղամարդը,— իսկ երկրորդը ես ինքս…
Բայց Գալյան արդեն գցում էր նաև երկրորդը: Տղամարդը դռան շեմին կանգնած ծխում էր: Նա քայքայված մարդու ջղային դեմք ուներ:
— Իսկ երեխան իսկապե՞ս դեռ յոթ տարեկան չկա,— հարցրեց Գալյան:
Տղամարդու դեմքին մի կատաղություն հայտնվեց:
— Լսիր,— ասաց նա,— դու այդքան ջահել ես, բայց արդեն մարդկանց չես հավատում: Իսկ ի՞նչ կլինես դու մի քսան տարի հետո: Եթե մարդ մի թղթի կտոր է մոռացել, ուրեմն նա այլևս մարդ չէ՞, ինչ է:
— Ես հենց այնպես հարցրի,— նեղացած ասաց Գալյան:
— Հենց այնպե՜ս:
Գալյան կուպեից դուրս եկավ ու գնաց տամբուրը…
Նա պպզեց ու վառարանն էր վառում: Հետո վեր կացավ ու մտավ միջանցք:
Տղամարդը կուպեի շեմքին կանգնած ծխում էր:
— Շատով թեյ կլինի,— հաղորդեց նրան Գալյան:
Տղամարդը մատը դրեց շուրթերին:
— Արդեն քնած է,— շշուկով ասաց նա:
— Իսկ դո՞ւ,— նույնպես շշուկով հարցրեց Գալյան:
Տղամարդը բացասաբար օրորեց գլուխը: Գալյան ներս նայեց, երեխան քնած էր:
— Իսկ մայրը որտե՞ղ է,— հարցրեց Գալյան:
— Մայրը:— Տղամարդու դեմքին մի տխրություն իջավ:— Մայր կար… է՜:
Եվ նոր միայն Գալյան նկատեց ծռմռված դարձածալերով նրա հնամաշ պիջակը և ճմրթված վերնաշապիկը…
— Ստյոպա, հարազատս,— աղաղակեց հարևան սենյակում նարդի խաղացողը:—Ես տեսնում եմ աղջկա ճիչից պատռվող բերանը, լիքը-լիքը շրթունքները, որոնք ստեղծված են բոլորո-վին ուրիշի համար, բայց ի՞նչ անեմ:
Գալյան նետվեց դեպի կուպեի դուռը: Նարդին մի կողմ էր գցած: Նարդի խաղացողները վերջացնելու վրա էին երկրորդ շիշը:
— Ընկերներ, կամաց,— ասաց նրանց Գալյան:—Մարդիկ քնած են:
— Այ, սա ինձ չի հասկանա,— ասաց նարդի խաղացողը, մատով ցույց սաղով Գալյային:— Եվ իրավացի կլինի: Որովհետև ես մեծ դերասանուհի չունեմ:
— Այո, այո,— հոգոց հանեց Ստյոպան:— Մառլեն Դիտրիխ… ի՜նչ շքեղ ոտքեր ունի:— Գալյան դուռը փակեց և լսեց Ստյոպայի զարմացած բացականչությունը.
— Ամոթ չլինի ասելը, այս ինչո՞ւ են մեզ փակում:
Տղամարդն արդեն միջանցքում չէր: Բոլոր կուպեների դռները փակ էին: Գալյան նույնպես գնաց իր կուպեն…
Նա նստեց, մտածեց: Հետո մեջքի վրա պառկեց և վերմակը քաշեց մինչև կզակը: Լսվում էր անիվների համաչափ թխկթխկոցը: Նրանք թխկթխկում էին և օրոր ասում Գալյային: Երբեմն-երբեմն առաստաղի վրայով սահում էին ճանա-պարհային լապտերների ցոլքերը:
Եվ Գալյան քնեց…
Նա արթնացավ ինչ-որ բղավոցից: Բայց այդ նրան թվաց, քանի դեռ քունը գլխին էր: Հետո, երբ տեղից վեր թռավ, բղավոցը փոխվեց երգի:
— Կային ժամանակներ, երբ մենք շրջում էինք,— աղեկտուր բղավում էր դռան հետևում ինչ-որ մեկը:—Այժմ շրջեցեք դուք:
Գալյան տենդագին ոտքերը խրեց կոշիկների մեջ և դուրս թռավ միջանցք:
Միջանցքում, ձեռքերը երկու պատերին գցած, կանգնած էր քառասունին մոտ մի տղամարդ, գլխին թեքված կեպկայով, և բղավում էր.
— Бывали дни веселые…
— Կամաց, ի՞նչ եք բղավում,— նրա վրա նետվեց Գալյան:
Հարբածը զարմանքով հայացքը հառեց նրան: Երկար զննում էր:
— Ո՞ր վագոնից եք:
— Ախ, դու իմ սևուկ: Սևաչյա դու իմ: Ախր ես քեզ…— Նա շպպացրեց կրծքին և ձեռքը պատին գցեց, չհամարձակվելով առանց հենարանի մնալ կանգնած: Հետո պրկեց կոկորդն ու նորից բղավեց.
— Пр-ролечу прозвоню бубенцами
И тебя может быть…
— Կամաց, ձեզ ասացի:—Գալյան թափ տվեց նրա թևքից, որից և հարբածը սկսեց ռևերանսներ անել:— Ի՞նչ ես ձայնդ գլուխդ գցել:
— Ո՞վ է ձայնը գլուխը գցել,— բացատրեց հարբածը:— Ե՞ս: Ես երգում եմ:
— Ո՞ր վագոնից ես:
— Չգիտեմ: Ի՞նչ է, ես քեզ համար համարակալվա՞ծ եմ, ի՞նչ է: Վագոնս… տեղս… Իմ տեղն ամենուրեք է, հասկացա՞ր: Էդպես: Ուր սիրտս ուզի, էնտեղ էլ կգնամ:
— Ախր մարդիկ քնած են, իսկ դու գոռում ես:
— Մարդիկ:— Հարբածը մտածեց, օրորեց գլուխը:—Մարդիկ… Այ, էդ մարդիկ կարող են գնացքում քնել, իսկ ինձ համար գզվելի է: Նողկալի է այդ տուփի մեջ նստելը:
Նա թոքերը օդով լցրեց, պատրաստվելով նորից երգել, բայց Գալյան ձեռքը գցեց նրան ու քարշ տվեց իր կուպեն:
— Հրավիրո՞ւմ ես,— փնթփնթաց նա, առանց դիմադրելու:— Ի՞նչ կա որ…
Նա հնազանդորեն մտավ կուպե և շրմփալով ընկավ նստարանին: Որոշ ժամանակ նա նստած էր՝ գլուխը կախ գցած, այնուհետև պառկեց թախտին: Երկար զննում էր Գալյային, հետո ասաց.
— Դե արի, էլ ի՞նչ ես սպասում:
— Դու, ի՞նչ է, խելքդ թռցրե՞լ ես,— վրդովված ասաց Գալյան:— Ես քեզ հիմա… գնա այստեղից:
— Չե՞ս ուզում,— առանց որևէ վիրավորանք զգալու ասաց հարբածը:— Էհ, չես ուզում, մի ուզի… Թե չէ ես երբ դեռ շոֆեր էի, խոպանում մի կնոջ էի տանում… երկու օր: Մտքովս էլ բան չէի անցկացնում… Իսկ երբ տեղ հասցրի, նա ինձ շնորհակալության փոխարեն, ուրեմն, ասում է. ախմախ, ուրիշ ոչինչ: Երկու օր կնկա հետ անապատում էիր, բայց չֆահմեցիր ձեռք տալ նրան: Իսկ ես ի՞նչ պետք է անեմ… Չես ուզում, մի ուզի: Դու քեզ համար, ես՝ ինձ:
Գալյան կրծոտում էր շրթունքները, որպեսզի չփռթկացնի:
— Ինձ համար միևնույնն է…,— մրթմրթաց հարբածը: Նա շրջվեց կոդքի և աչքերը փակեց:
Գալյան դուրս եկավ միջանցք, և, կուպեի դուռը փակելով, սկսեց քրքջալ: Նրա կողքով անցավ քսանյոթերորդ տեղի ուղևորը: Նա խստորեն նայեց ծիծաղող աղջկան, մտածեց մի որևէ դիպուկ բան ասել, բայց հասկացավ, որ փաստորեն միտք էլ չունի բան ասել: Սահմանափակվեց նրանով, որ խստորեն օրորեց գլուխն ու հեռացավ, շողշողալով իր մետաքսյա զոլավոր պիժամայով:
Գալյան կանգնած էր լուսամուտի մոտ և ծիծաղից խեղդվում էր: Իսկ ծիծաղը գնալով դառնամ էր ավելի ու ավելի անզուսպ:
Միջանցքի վերջում ցուցադրականորեն ինչ-որ թրխկոց լսվեց և դուռը շրմփալով փակվեց:
Գալյան բերանը ձեռքով փակած՝ վազեց իր կուպեն: Նստեց քնածի դիմաց ու այդպես էլ քնեց: Կուպե մտավ Դաշա մորաքույրը:
— Բռռ,— ձեռքերն իրար խփելով՝ ասաց նա և, փոքր-ինչ տաքանալուց հետո, ձայն տվեց աղջկան.
— Գալյա՛:
Գալյան աչքերն առանց բացելու՝ ոտքերը կախեց, թաթերով փնտրեց կոշիկները, հագավ, որից հետո նորից նստեց իր տեղն ու սկսեց ննջել:
Մորաքույր Դաշան նայեց գրպանի մեծ ժամացույցին, հետո, ականջին մոտեցնելով, մտահոգված ասաց.
— Դարձյալ ուշանում ենք… և էս ձևով մինչև Մոսկվա…
Գնացքը ցնցվեց ու արգելակեց: Դաշա մորաքույրը օրորվեց ու նստեց քնածի ոտքերին:
— Վերջ տուր,— բղավեց քնածը վայրի մի ձայնով:
— Տեր աստված, սա ո՞վ է,— Դաշա մորաքույրը խայթվածի նման տեղից վեր ցատկեց:— Գալյա, այս ո՞վ է:
Գալյան աչքերը բացեց, մի տեսակ շշմած նայեց քնածին, ապա ասաց.
— Հարբած մարդ է… վերնաշխատ…
— Ի՞նչ:
— Վերնաշխատ,—քունը գլխին ասաց Գալյան:
— Վերնաշխատս ո՞րն է:
— Դա է… հարբած:
Դաշա մորաքույրը զգուշավորությամբ նայեց քնած վերնաշխատին և կամացուկ նստեց Գալյայի կողքին:
Առաստաղին դանդաղեց ցոլքերի խուռներամ պարը:
— Այն երեխայի մայրը մեռել է,— մտազբաղ ասաց Գալյան:
— Ի՞նչ ես ասում,— ձեռքերը տարածելով ու բաց թողնելով՝ ասաց Դաշա մորաքույրը, որը միշտ պատրաստ էր ուրիշին կարեկցել:— Ո՞ր երեխայի:
— Այն, որ ծննդական չանի:
— Բա ո՞նց չէ, մեռել է: Փախել է, ոչ թե մեռել…
Գալյան շփոթահար սկսեց աչքերը բաց ու խուփ անել…
— Այդպես: Վեր է կացել ու գնացել:
Նորից գնացքը ցնցվեց: Գալյան ելավ, վերցրեց լապտերը և կուպեից դուրս եկավ:
Գնացքն արգելակներով ճռճռացրեց: Գալյան քայլերն արագացնելով շարժվեց աղոտ լուսավորված միջանցքով: Նա ամբողջ լայնությամբ բացեց դուռը և նայեց անաստղ խավարին:
Դանդաղորեն սահեց աղոտ ու մերկ լապտերով մենավոր էլեկտրական մի սյուն, ապա ցնցվեց ու անշարժացավ:
Դա ամայի մի կիսակայարան էր: Կայարանի անդեմ շենքը և մի կողմ ընկած երկու ցածրիկ բարաքներ:
Գալյան այս ու այն կողմ նայեց և ցած թռավ:
Անհարթ կառամատույցով վհատ ու անշտապ քայլում էր հերթապահ միլիցիոները:
— Գնացքո՞վ ես գնում,— ասաց նա Գալյային:
Գալյան գլխով արեց:
— Իսկ ես՝ ոտքով:—Եվ նա մոտեցավ վագոնին: Դա հասակով մի տղամարդ էր, որը միլիցիոների կեղտոտ համազգեստով ու կողքից կախած ատրճանակի պատյանով շատ ծիծաղելի տեսք ուներ:
Ցերեկը ման եմ գալիս, գիշերը՝ քնում: Գիշերը ման եմ գալիս, ցերեկը քնում:
Գալյան ծիծաղեց:
— Բա ի՞նչ անեմ:— Վհատորեն եզրափակեց միլիցիոները:— Է՛հ, իսկ ձեզ մոտ ամեն ինչ կարգի՞ն է: Բան-ման չկա՞:
— Ոչինչ չկա,— հանգստացրեց նրան Գալյան: Գալյան հիշեց վերնաշխատին ու ծիծաղեց:— Միայն մեկը կար, որ երգում էր:
— Հետո՞,— զգաստացավ միլիցիոները:
— Ոչինչ, քնեց:
— Երևի ձևացնում է,— անվստահ փնթփնթաց նա:— Մենք դա լավ ենք հասկանում:
— Ոչ,— վերջնականապես նրա հույսերը փշրեց Գալյան:— Ամբողջ ուժով խռխռացնում է:
Եվ միլիցիոները նորից վհատվեց:
— Հետաքրքիր ժամանակներ են,— գլուխն օրորելով ասաց նա:— Առաջ էր, որ հանցագործները իսկույն երևում էին: Իսկ հարբածը մի վերստի վրա արդեն երևում էր, թե ինչպես է օրորվում: Իսկ հիմա… Երեկ գնացքից մի աղջիկ դուրս եկավ ու սկսեց բղավել: Ի՞նչ ես ձայնդ գլուխդ գցել:— Պարզապես ես ուրախ տրամադրություն ունեմ,— ասում է: Եվ հարբած էլ չէ: Արի ու բան հասկացիր:
Աոջևում, ինչ-որ տեղ քնկոտ սալեց շոգեքարշը: Գնացքը դանդաղ տեղից շարժվեց;
— Բայց դու… էդ բանը,— սթափվեց միլիցիոները և հանկարծ խնդրեց,— չմոռանաս:
Ասաց և ինքն էլ զարմացավ, թե ինչպես բերանից դուրս թռավ այդ բառը: Ըստ երևույթին, անչափ ձանձրալի է ամբողջ գիշերը միայնակ թրև գալ անմարդ կառամատույցում, մանավանդ, երբ չես հասկանում, թե ինչն ինչոց է:
Եվ Գալյան բոլորովին չզարմանալով՝ խոսք տվեց.
— Չեմ մոռանա:
Գալյան կանգնել էր ընթացող վագոնի ոտնատեղին և վառվող լապտերը վեր էր բարձրացրել: Նա տեսնում էր, թե ինչպես է միլիցիոները ետ գնում, մինչև որ վերջնականապես ձուլվեց խավարին: Իսկ ինքը դեռ շարունակում էր բարձր պահել լապտերը:
Գալյան փորձում էր վերհիշել այն երգի եղանակը, որը նրա համար ընկերուհին էր երգել, բայց դարձյալ ոչինչ չէր ստացվում: Նա արդեն զայրացել էր և այն է, ուզում էր երգել նույն «Սեֆինի»-ն, երբ հանկարծ ականջին հասավ դռան հետևից եկող ինչ-ոը մեկի խիստ ձայնը:
Գալյան մոտեցավ խցիկի դռանը և ականջ դրեց: Նա դուռը բացեց ու ներս մտավ…
Խցիկի կենտրոնում կանգնած էր վերաքննիչ Կոստյան, երկաթուղայինի համազգեստով մի երիտասարդ, որն ամենայն խստությամբ հարցաքննում էր Դաշա մորաքրոջը.
— Դուք լսո՞ւմ եք ինձ: Ո՞վ է այդ քաղաքացին, ես ձեզ եմ հարցնում:
Դաշա մորաքույրը շփոթահար ձեռքերն էր տարածում և փնթփնթում.
— Ես գնացել էի կայարան դիմավորելու…
— Ըհը՛,— թունոտ գլուխը տմբացրեց Կոստյան:— Դուք գնացիք կայարանին դիմավորելու, իսկ սա՞… այդ ո՞ւմ եք հեքիաթներ պատմում: Ինչո՞ւ սպասարկողների սենյակում հանկարծ անտոմս ուղևոր է հայտնվել:
Իսկ վերնաշխատը քունը գլխին նստել էր տեղում և անտարբեր այնպես էր աչքերը բաց ու խուփ անում, կարծես խոսքը ամենևին էլ իր մասին չէր:
— Ո՞վ էր խցիկում,— ձեռ չէր քաշում Կոստյան:
— Ես,— ասաց Գալյան:— Ես էի…
Կոստյան ոչնչացնող հայացքով նրան նայեց:
— Գիտե՞ք, բանն այն է,— կցկտուր բացատրում էր Գալյան,— նա բարձրաձայն երգում էր… միջանցքում… Իսկ ես դուրս եկա, նա կանգնած էր…
— Իսկ դուք հրապուրվեցիք և հրավիրեցիք նրան խցիկ,— թունոտ խայթոցով նրա հետևից վերջացրեց Կոստյան:— Ի՞նչ կա որ:
— Հիմարություններ եք դուրս տալիս,— բռնկվեց Գալյան:
Դաշա մորաքույրը նրա վրա ոլորեց աչքերը: Իսկ Կոստյան աչքերը կկոցելով նայում էր նրան, կարծես թե հրավիրելով, որ նա շարունակի իր բացատրությունները: Հետո նա հառաչեց, նստեց վերնաշխատի կողքին, սպայական պլանշետից հանեց ակտային բլանկը և պատրաստվեց գրելու:
— Ազգանո՜ւնդ,— հարցրեց նա:
— Էյ, լսիր ի՞նչ եմ ասում,— սկսեց վերնաշխատը:
— Իսկ ձեզ հետ մենք առանձին կխոսենք,— սառնությամբ վրա բերեց Կոստյան:
— Այո, այո… հենց ինձ հետ էլ պետք է խոսես: Իսկ աղջկան բաց թող: Նա մեղք չունի այստեղ, լսո՞ւմ ես:
— Մի անհանգստացեք, հերթը ձեզ էլ կհասնի:
— Ախր, ասացի գրելդ թող, դանդալոշ: Գլխներիս գրող է դառել,— զայրացավ վերնաշխատը:— Քեզ գրագիտություն են սովորեցրել, դու էլ… Գրելդ թող, քեզ ասում եմ, ո՞ւմ հետ եմ: Մեղավորը ես եմ, ինձ վրա էլ ակտ կազմիր:
— Այդ ի՞նչ է, սիրտդ միլիցիա գնա՞լ է ուզում:
— Միլիցիա տար, եթե մեղավոր եմ… Իսկ աղջկան ձեռ մի տուր:
— Ի՞նչ արած, գնացինք,— ասաց Կոստյան՝ տեղից վեր կենալով:
— Իսկ դու մի վախենա,— Գալյային հանգստացրեց վերնաշխատը:— Ես ինչ-որ անտոմս մարդ չեմ… Վագոն էլ կա, խցիկ էլ կա: Յոլա կգնանք:
Եվ նա գնաց Կոստյայի ետևից:
Գալյան նստեց: Դաշա մորաքույրը փակեց խցիկի դուռը և ինքը նույնպես նստեց: Նրանք որոշ ժամանակ լուռ էին, հետո Գալյան ասաց.
— Ահա, տեսնո՜ւմ եք… մեր բախտը երբեք չի բերում:
— Թքի՛ր, թող գնա,— ձեռքը թափ տվեց Դաշա մորաքույրը:
Նրանք լռեցին, ականջ դրին, թե ինչպես է դրսում քամին ոռնում:
— Ինչպես երևում է, ամպամած առավոտ է լինելու,— ասաց Դաշա մորաքույրը:
Գալյան ոչինչ չպատասխանեց:
Դաշա մորաքույրը ձեռքն առավ խաղաթղթերը, դուրս քաշեց խաչի աղջիկը և սկսեց գուշակել: Իսկ Գալյան նայում էր մութ լուսամատից:
Հետո լուսամատին հայտնվեց ինչ-որ հեռու, ճանապարհային մի լույս: Այդ լույսը սիրալիր կայծկլտաց, դողդոդաց, հետո թափվեց խոնավ ապակու վրա, ինչպես պայծառ աստղափունջ:
Գնացքը կանգնած էր: Արևի շողը քնքշորեն խուտուտ էր տալիս Գալյայի այտը, և նա արթնացավ:
Գալյան վեր կացավ, երեսը շրջեց դեպի արևը և քաղցր ճմլկոտաց: Հետո նա սկսեց երգել, ճգնելով մտաբերել ընկերուհու երգած մեղեդին: Նա բացեց կուպեի դուռը և նայեց դեպի միջանցք:
Միջանցքով բարձր-բարձր խոսելով անցնում էին երկու վրացի: Լուսամուտի մոտ իր որդու հետ կանգնած էր երեկվա կռվարար ուղևորը:
Տղան հորը հարց էր տալիս՝ մատը ուղղելով դեպի հեռվում երևացող դոմնան.
— Հայրիկ, իսկ վառարանն ինչո՞ւ է այդքան մեծ:
— Դա դոմնա է:
— Դու է՞լ ես դոմնաներ պատրաստում:
— Ոչ, ես ալյումին եմ պատրաստում։— Հայրը շոյեց երեխայի գլուխն ու ետ նայեց: Նա տեսավ Գալյային:
— Բարի լույս,— ասաց Գալյան:
— Բարև ձեզ,— պատասխանեց տղամարդը: Եվ նրանք երկուսով էլ, ինչպես իրար հասկացող մարդիկ, նայեցին երեխային:
Ինչ-որ մեկը թխկթխկացրեց սպասարկողների խցիկի լուսամուտը: Գալյան մտավ խցիկ և նայեց, թե ով է: Վերնաշխատն էր: Գալյան իջեցրեց լուսամուտի շրջանակը:
— Ոնց որ թե երեկ դո՞ւ էիր,— հարցրեց վերնաշխատը, զննելով Գալյային:
— Այո,— ժպտաց Գալյան:
— Դե շուտ ասա, է… Իսկ ես էլ ընկել, ման եմ գալիս,— բավարարված ասաց վերնաշխատը:— Մի խոսքով, ամեն ինչ արված է: Ակտը պատռեց:
— Իսկապե՞ս:
— Ըհը:—Նա լռեց, հետո ասաց:—Ես երեկ հարբած էի… Գուցե ինձ այնքան էլ լավ չեմ պահել… Բայց դու ներիր ինձ:
— Չէ, ի՞նչ եք ասում:
— Իմ անունը Միտյա է: Դմիտրի:
— Իսկ իմը՝ Գալյա:
— Գիտեմ: Մի խոսքով, ես այստեղ իջնում եմ:
— Ինչպե՞ս: Իջեցրի՞ն։
— Չէ: Ես այստեղ եմ աշխատում,— նա ցույց տվեց հեռվում երևացող մետաղյա ֆերմաները, որոնք երկինք էին բարձրանում:— Այ, այնտեղ: Վերադառնալիս, եթե նրա ծայրին աշխատող մարդ տեսնես, իմացիր, որ ես եմ: Կամ էլ՝ Զավենը, իմ ընկերը: Իսկ սա առ քեզ, իմ թույլ տված անհամությունների համար:
Եվ նա Գալյային մեկնեց կոնֆետի մի փաթեթ:
— Ի՞նչ եք անում, Միտյա:
— Վերցրու: Միևնույնն է, լուսամատից կգցեմ:
Գնացքը շարժվեց: Միտյան ձեռքով արեց:
Գալյան, գլուխը լուսամատից հանած, որպես պատասխան նույնպես թափահարեց ձեռքը:
Գալյան ժպտալով մտավ միջանցք և կանգ առավ շեմին:
Պատուհանից այն կողմ, ինչպես վիթխարի սկուտեղի վրա, դանդաղ շրջվելով, լողում էին գործարանային կորպուսները, բարձրավոլտ հաղորդագրերը, կայմասյուները, տները…
Եվ Գալյան մտածեց, թե ինչպես են դրանք կառուցվել: Նա պատկերացրեց, թե ինչպես է դրվում Երևանի մոտ ինչ-որ տեղ առաջին աղյուսը, ամբողջ տարածությունը մինչև Մոսկվա, և շունչը կտրվեց այդ անհամապատասխանությունից, որն ընկած էր Գալյայի հնարավորությունների և այդ կառույցների միջև: Հետո նա հանկարծ մտածեց այն ուղևորի մասին, որի կինը թողել ու հեռացել էր, մտածեց վերնաշխատի մասին: Մտածեց և նրան զարմացրեց այդ երկու մտքերի միջև գտնվող անհասկանալի կապը: Այնուհետև նրան ձանձրացրին նաև այդ մտքերը, և նա փորձեց վերհիշել այն մեղեդին, որը նրա համար Երևանում երգել էր իր ընկերուհին:

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով