Հենրիկ Էդոյան. Բանաստեղծություններ

***
Անցնում եմ փողոցը, կամուրջն եմ անցնում,
մտնում եմ խանութ կողքի անկյունում,
թանկ են իրերը և անմատչելի:
Դրսում արծաթե կեսօրն է փայլում
փողոցի, կամարջի, խանութի վրա,
(դեռևս ապրելու ինչ-որ իմաստ կա):
Օրը մի գիծ է մեր և Հոր միջև,
որ նա քաշում է մեր ճանապարհին —
որ մենք չկորցնենք մեր նշված ուղին:
Օրը Սերն ինքն է մեր կյանքի վրա,
իրերը թանկ են, բայց ձրի է նա:

ԿԻՐԱԿԻ

Կիրակի: Ամառ: Կեսօրից հետո:
Բակերից գալիս է վառվող մսի հոտ:
Պատշգամբներից լսվում է չխկչխկոց
շշերի, ափսեների, պատառաքաղների:
(Նստել, մտածել ունայնության մասին):
Փողոցում` հանգիստ: Հազում է մայթի մոտ
մի հին, գունաթափ ավտոմեքենա:
Եռանդուն քայլերով փողոցն է կտրում
շիկահեր մի կին և անհետանում
շքամուտքի մեջ: Ո՞ւր ենք մենք գնում:
Ո՞ւր է մեզ տանում քո տված կիրակին,
որ մեր առջևից գնում է այսպես:
Գնում է: Դանդաղում: Եվ անշարժանում:
Մի անպատասխան ձայն է բարձրանում,
ծածկում փողոցը: Ծածկում կիրակին:

***
Զոհվածների հանգիստը մի՛ խռովեք,
առաջին անգամ նրանց ոսկորները
համաձայն` իրար հետ
և ճակատագրի,
պառկած են այստեղ — պարտքը կատարած:
Քարն այստեղ զգայուն է ավելի քան մաշկը:
Առաջին անգամ
հոգին լսում է մարմնի բողոքը:
Նրանց անուններն այն քարին փորագրեք,
և հետո ինքներդ դանդաղ հեռացեք:

***
Աղքատներ, որոնց աչքերում փթթում է ըղձանքը մի
ներքին ինքնագոհության: Մի՞թե սրանք են, որոնք
Երկնային Թագավորությունը պիտի ժառանգեն:

ԵՎԱ, ԵՈՎԱ, Եվ` Աաա…

Ջերմություն որ ունի
անուն ու ճակատագիր,

անուն որ ունի
անթիվ հնչյուններ

հնչյուն որ չունի
ոչ սկիզբ ոչ վերջ

Աստված երկնքում
կին` երկրի վրա

և գիշերների և ցերեկների
հերթագայություն

Այն ինչ երևում է և չի երեում
քո մարմինն է դա

Եվա Եովա
և` Աաաա…

***
Սեղմված շուրթերով անցնում ենք դեպի թիվը վերջին
(վիթխարի ջրավազան, ուր երկու հրեշտակներ
թևերն են քսում կյանքի ջրերին):
Մենք շղթայակապ գնում ենք առաջ
աղքատ փողոցներով, աղբակույտերի, թղթերի կտորների,
փոշու և կեղտի միջով,
նիհար կատուների, մռայլ շների
և կիսախարխուլ տների կողքով:
Գնում ենք առանց խոսքի: Այսպես: Հենց այնպես:
Ո՞վ է մեզ առաջին ողջույնը տվել
և ո՞վ մեզ վերջին հրաժեշտը կտա:
Եվ ահա օրն է նորից բարձրանում
(նա ավելի լայն է մեր թիկունքներից),
ոչ մի բիծ կարծես չկա կեսօրվա դեմքին,
ոչ մի քայլ այլևս արձագանք չի տալիս:
Ե՞րբ հարություն կառնենք մենք` մեռյալներս,
ե՞րբ պիտի ոտքի կանգնենք, ե՞րբ պիտի մտնենք ներս:

ՄԱՐՄԱՐԵ ՁԵՌՔԵՐՈՎ

Մարմարե ձեռքերով մարդիկ են մոտենում
և կտրում են քեզ անցյալից,
որտեղ ապրում ես դեռ:
Տանջանքը հույս է ծնում,
նա արյունն է շարժում մի մեռած երակի մեջ:

Քեզ մոռացություն են նրանք խոստանում` իբրև թե ազատում
քո նախկին պատկերներից, և քեզ սպանում են իրենց
մտքերի սպանդանոցում:

Արթնություն` միակ ուղին անվախճան քնի:

Ես քեզ կորցրել եմ` որպեսզի նորից գտնեմ, և քեզ գտել եմ,
որպեսզի չկորցնեմ` իմ երազի մեջ, իմ կողքին,
իմ շուրջը, իմ աներևույթ ճանապարհի վրա,
ուր երկու հրեշտակներ բոցավառ սրերով մեր անցումն են
հսկում:

***
Գիշերը — սարկոֆագ, ինձ իր մեջ է պահում,
աստվածներն իրար հետ խոսում են և վիճում,
եվ աշխարհները վազում են ոլորտներում
ինչպես մրցաձիեր — տարբեր ուղիներով:
Ես նավարկում եմ արևի հետքով,
ոչ ինձ ողջույն է պետք և ոչ հրաժեշտ,
իմ թևերի վրա տանում եմ իմ կյանքի պատկերագրերը
օրերի մանր ասեղներով ծեծված:
Ո՞վ պիտի կարղա դա, ո՞վ պիտի հարցնի —
«Այդ ինչպե՞ս եղավ» — կամ` «որտեղի՞ց ես»:
Քաղաքը` մի անմահ թափառաշրջիկի երևակայություն,
եվ օրը` պաուզա` մի ճգնավորի աղոթքի մեջ արթուն:

***
Պարտատերերը գալիս են ձեռքերին պարտամուրհակներ,
նրանք պահանջում են պարտքը քեզանից, մինչդեռ ոտքից գլուխ
դու ողողված ես քո հոգսերի մեջ: Անձրևը նվագում է
Մոցարտի lacrimosa-ն: Անձրևը գույն ունի: Դա քո խոսքի գույնն է:

Մեղքն ունի փրկագին, բայց ո՞րն է փրկագինը:
Վերջը անունն է սկզբի:

Տունը կառուցված է: Ցանկապատի վրա` փռված սավաններ:
Երեկոն կուլ է տալիս կանանց և տղամարդկանց,
որոնք այգու մեջ փնտրում են մի մութ անկյան:

Պետք է պահել այն, ինչ ասել չի կարելի:
Պետք է թաքցնել այն, այսինքն` խոսել:

«ԱՂՈԹԵՆՔ» — ԱՍԱՑ ԿՐԻՇՆԱՆ

Հոգին մարմինն է հարության մեջ: Նա անուն է կրում,
բայց ինքն անանուն է:
Քարը անվրդովն է, ջուրն է համառը:
Մայրը լուռ է, երեխան է արգանդում աղոթողը:

ԼՈՒՍՆԱՅԻՆ ԱՐՔԱՅՈՒԹՅՈՒՆ

1.
Կեսգիշերին լույսն է փայլում Լյուցիֆերի,
լուսնի, որի գորշ աչքերում լճակներ կան —
լցված թույնով, այնտեղ նրա լուրթ ափերին
բնակվում է մի երաժիշտ հավերժական:

Եթե ելնեմ, եթե գնամ կեսգիշերին,
եթե գնամ երազերիս բացված հունով,
երաժիշտն այդ լույս կսփռի իմ մազերին
և իմ ուղին կողողի լուսնի թույնով —

զգացմունքի ձայնով, որ ինձ լույս կբերի,
բայց նրա մեջ թույնն է շողում Լյուցիֆերի:

2.
Դու մի կանչիր քո հուշերից ոչ մի անուն,
ինչ անցյալ է — ուժի տակ է Լյուցիֆերի,
մոռացության դաշտից ոչ ոք չի բարձրանում,
որ գա և քո սրտին իջած ժանգը քերի:

Բայց եթե նա մի պահ ելնի ինչպես Ղազար
մեռյալներից, դու ի՞նչ պիտի ասես նրան…
Քո բաժակում մոռացության թույնն է լազուր,
և քո սիրո ճառագայթն է ընկած վրան:

Այդ բաժակը դու մինչև վերջ այդպես խմիր,
հետո լուսնի հովիտներում պառկիր, քնիր:

3.
Մի կղզի է ինձ մոտենում, մի Ռոբինզոն,
իմ ռոմանտիկ և իմ անտիկ երազներում —
ես տեսնում եմ ոսկուց ձուլված մի հորիզոն
և մի լուսին — երկնի կապույտ սրահներում:

Եվ մի նավ է ինձ մոտենում ծովահենի
առագաստով… Օ, բախտ, այսքան տարիներից
ինձ մնում է այս հին կղզին Ամենայնի
և այս նավը, որ գալիս է, որոնում ինձ:

4.
Հանկարծ նրան կանչեց մի ձայն իր անցյալից,
մի դեմք ցոլաց օրվա կապույտ քողի վրա,
ծառերը լուռ ճոճվում էին ճանապարհին —
արտասվալից, ճյուղերի մեջ աղոթք ու մահ:

Կեսօրն արդեն իր գլուխն էր ներքև թեքում,
դեմքը կարծես սպասում էր գաղտնի խոսքին,
թռչունները ճախրում էին ջինջ երկնքում,
իրենց փոքրիկ սրտերի մեջ` կյանքի ոսկին:

Այդ օրն այնքան լուսավոր էր, կարծես ձմռան
ճառագայթից հյուսված լիներ օրն այդ բարի,
երբ նա բացեց իր թևերը թռչնի նման,
գնաց, ձուլվեց իր դեմ փռված ճանապարհին:

5.
Մութն է բացվում, ինչպես դանակ,
լուսիններն են ներքև հոսում,
ինչպես մի հոծ տերևաթափ…

(Զգուշացիր, երբ գիշերին
Լյուցիֆերը ինքն է խոսում
կյանքի մասին Լյուցիֆերի…):

6.

Հայրենիքը — (ծառից կախված զղջում ու մեղք),
զառանցում էր լռության մեջ իր անունի,
իսկ մենք նստած երգում էինք երգերը մեր,
երկու պղտոր գետերի մոտ Բաբելոնի:

Եվ մեր երգերն ակունքների մոտ Եփրատի
մի աստված էր մթության մեջ լսում մենակ,
իսկ մի քամի պոկվում կողից Արարատի,
խառնում էր մեր մորուքները — ծեր ու ճերմակ:

Երգում էինք երգերը մեր — և մի լուսին
լեռնաշխարհը թաքցնում էր լույսի քողով…
Այդ մեր ձեռքն էր, որ երգի մեջ կառչած հույսին,
հայրենիքի մեռած դեմքն էր ծածկում հողով:

«Գարուն», 1992, 3

Մեկնաբանություն

Ձեր էլ-փոստի հասցեն չի հրապարակվելու։ Պարտադիր դաշտերը նշված են *-ով